VİOP Nedir, VİOP’ta İşlem Nasıl Yapılır

VİOP Nedir, VİOP'ta İşlem Nasıl Yapılır
VİOP Nedir, VİOP'ta İşlem Nasıl Yapılır

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, kısa yazılımıyla VİOP nedir? VİOP’ta işle nasıl yapılır? Ne tür işlemler yapılır? VİOP riskleri nelerdir? En az kaç para yatırmak gerekir? Bütün merak edilenler yazımızın devamında.

VİOP Nedir

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, ya da kısaca VİOP işlemleri, Borsa İstanbul çatısı altında 2013 yılında yapılmaya başlanmıştır. Bu şekilde bütün vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, tek bir platformda işlem görmektedir.

Bitcoin nedir? Öğrenmek için tıklayın.

Vadeli işlem sözleşmeleri,

  • Belli bir vadede
  • Önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte
  • Bir sermaye piyasası aracını, ekonomik veya finansal bir göstergeyi, bir malı, kıymetli bir madeni veya bir dövizi
  • Satın alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir.

Kısaca vadeli işlem sözleşmelerinde dört temel unsur bulunmaktadır: vade, nitelik, miktar ve fiyat.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VOİP), sermaye piyasası araçları ve ekonomik veya finansal göstergeleri esas alan, vadeli işlem ile opsiyon sözleşmelerinin ve başka türev araçlarının, elektronik ortamda alınıp satılabildiği Borsa İstanbul bünyesinde kurulmuş olan bir piyasadır.

VİOP Nedir
VİOP Nedir

VİOP’ta İşlem Nasıl Yapılır

VİOP’ta işlem yapabilmek için, yatırımcıların vadeli piyasalarda hangi ürünlerin olduğu ve bu piyasanın nasıl işlediği konusunda bilgili olmaları çok önemlidir. Bu piyasada işlem gören finansal araçların özellikleri ve işleyiş koşulları diğer piyasalara benzememektedir. VİOP’ta doğru bir yatırım stratejinin izlenebilmesi açısından bilgili olmak gerekir. Bunun dışında işlemler oldukça kolay ve pratiktir.

Öncelikle kurumsal ve bireysel yatırımcıların, bir müşteri hesabı açmaları ve teminat oluşturmaları gerekmektedir. Arkasından VİOP platformu üzerinde, işlem yapılacak finansal aracın belirlenmesi, lot miktarının, işlem fiyatının ve emir tipinin girilmesi gerekmektedir. İşlem onaylandığı anda yatırım yapılmış olmaktadır. İşlemin onaylanması ise, yatırım yapılacak işlem tutarı için yeterli teminatın olmasına bağlıdır. Sistem bunu otomatik olarak kontrol etmektedir. TeminAt tutarını aşan bir miktarda lot adedi girilmişse sistem, bakiyenin yetersiz olduğu uyarısını verir ve işlemi gerçekleştirmez.

VİOP platformu üzerinde alım ve satım işlemleri yapmak bu kadar kolaydır. Zor olanı yatırım yapılacak finansal araca doğru karar vermektir. Ayrıca yatırımcının bu piyasada işlem gören finansal araçların kodlarını, vadeli işlem sözleşmelerinin özelliklerini, teminat büyüklüklerini, emir tiplerini, piyasanın işleyişini ve marjin oranların iyi bilmesi gerekmektedir.

VİOP’ta Ne Tür İşlemler Yapılır

Yatırım yapılacak finanslar araçlar ve işlem türleri çok çeşitlidir. Örneğin borsanın iniş çıkış trendine yatırım yapılabilir. Bu da kendi içinde kaldıraç kullanmadan veya kaldıraç kullanarak yapılabilir. Önümüzdeki süreçte borsa endeksinin yükseleceğini düşünen ve 100 bin TL yatırım yapmak isteyen bir yatırımcı kaldıraç kullanmadan, tek tek hisseler yerine endeksin yükseliş trendine yatırım yapabilir. Bu durumda pozisyon büyüklüğü 100 bin TL olacak şekilde VİOP endeks sözleşmelerinde alım yönünde pozisyon alır. Endeks beklendiği gibi yükseliş gösterirse yatırımcı kazanır, aksi halde kaybeder.

Yatırımcı bu işlemde kaldıraç kullanmak isterse, örneğin yatırım yapmak istediği miktarın 3 katı risk alabilir. Bu durumda 100 bin TL birikimini teminat göstererek pozisyon büyüklüğü 300 bin TL olacak şekilde VİOP endeks sözleşmelerinde alım yönünde pozisyon alır.
VİOP’ta bir başka işlem türü, hisse senedi pozisyonlarına karşılık korunma pozisyonu alınmasıdır. Bu işlemde yatırımcının 100 bin TL değerinde hisse senedi portförü bulunmaktadır ve gelecekte fiyatların düşmesinden endişe etmektedir. Yatırımcı kendini düşme riskine karşı korumak için VİOP endeks sözleşmelerinde satış yönünde pozisyon alabilir.

VİOP’ta döviz fiyatlarında oluşabilecek risklere karşı korunma işlemi de yapılabilir. Örneğin bir ihracatçı firma 100 bin Dolar ihracat bedelini bir ay sonra alacak ise, dolar kurunun bu süre içinde aşağı düşme riskinden korunmak amacı ile, VİOP’ta satış yönünde pozisyon alabilir.

Borsa nasıl oynanır? Öğrenmek için tıklayın.

VİOP İşlem Örnekleri

Yukarıda açıklanan son işlemi örnekleyelim.
İşlem tarihinde Dolar kuru 3.60, Vadeli İşlem Sözleşme Fiyatı 3.6150 olsun.
1 Dolar sözleşmesi 1000 Dolar büyüklüğündedir. Bu yüzden yatırımcı 100 bin Dolar koruma için 100 kontrat satın almak zorundadır.

Bu durumda yatırımcı 361.500 TL pozisyon almış olur (3,6150 * 1000 * 100).
Pozisyonun vadesi gelince, Dolar kuru 3,55 ve Vadeli İşlem Sözleşme Fiyatı 3,5550 olsun
Vadeli İşlem Sözleşmesi’nden elde edilen getiri yüzde 1,69’dur (3,6150 / 3,5550). Çünkü yatırım süresi boyunca anapara ayrıca nemalanmış olacaktır.

  • Anaparadan elde edilen faiz getirisi ise yüzde 0,5’dir (yaklaşık bir ay).
  • Yatırımcının toplam getirisi bu durumda yüzde 2,19 olmaktadır (1,69 + 0.50).
  • İhracatçı firma 100 bin Dolar alacağı üzerinden kur 3.60’dan 3,55’e düştüğü için yüzde 1,40 oranında zarar etmektedir. Buna karşılık VİOP’ta alınan kısa pozisyon ile yüzde 2,19 kar elde etmektedir.

Demek ki koruma işlemi ile elde edilen kazanç yüzde 0.79 olacaktır.

VİOP Riskleri Nelerdir

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası işlemlerine temel olarak iki türlü risk söz konusudur. Birincisi işlem riskdir. Tahminler beklendiği yönde gerçekleşmeyebilir. Yani fiyat değişim riskini her zaman göze almak gerekir. Ama asıl VİOP riskleri, kaldıraç riskidir. Çünkü burada yapılan işlemin birkaç misli üzerinde risk alınmaktadır. Bu kaldıraç özelliği, yatırımcılara güzel bir kazanç fırsatı yaratırken, aynı oranda kayıp riski de oluşturmaktadır.

VİOP’ta En Az Kaç Paralık Yatırım Yapılır

VİOP’ta fiyatların, kurların veya endekslerin düşüşüne ya da yükselişine bağlı olarak yatırım yapılabilir. Yani iki yönlü işlem yapılabilir ve iki yönlü kazanç sağlanabilir.

VİOP’ta işlemler sözleşme büyüklüklerine göre yapılmaktadır. Sözleşme büyüklüğü, işleme esas olan varlığın değerinin bine bölünmüş şeklidir. Her bir endeks vadeli işlem sözleşmesi 100 adet dayanak varlığı temsil etmektedir. Örneğin Borsa İstanbul BIST 30 endeksine yatırım yapılacaksa en düşük tutar şu şekilde hesaplanır: BIST 30 endeksi / 1.000) * 100 TL (endeks 78.000 ise yatırım yapılacak en düşük tutar 7.800 TL olacaktır.

Sözleşme büyüklüğü, VİOP işlemine konu olan finansal ürün, döviz, endeks veya emtia için belirlenen miktar olmaktadır. Eğer döviz sözleşmesini esas alan USD/TRY vadeli işlem yapılacaksa sözleşme büyüklüğü 1.000 ABD Doları olacaktır. Söz konusu sözleşmenin 3 ay vadeli fiyatı eğer 3,70 ise ve yatırımcı 1 adet sözleşme için işlem yapacaksa, 1.000 dolar karşılığında 3.700 TL sözleşme büyüklüğünde işlem yapmış olmaktadır.

Yazan: Birol Şahiner (Emekli Bankacı)

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

CAPTCHA


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.