Siyonizm Nedir, Siyonist Ne Demek

Siyonizm Nedir, Siyonist Ne Demek
Siyonizm Nedir, Siyonist Ne Demek

Yahudi toplumunun siyasi bir hareketi olarak adlandırılan Siyonizm, Tevrat’ta söz edilen “Eretz Yisra’el” İsrail diyarı ya da diğer toplumlar tarafından bilinen adıyla “Vaat Edilen Topraklar” içerisinde İbrahim Oğulları soyundan gelenlerin, bir devlet kurma ve bu devleti yücelterek dünyadaki varlıklarını ilelebet sürdürme siyasetidir. Günümüzde bu topraklar, İsrail ve Filistin devletlerinin bulunduğu Orta Doğru coğrafyasında hüküm sürmeye devam etmektedir. Siyonizm nedir sorularına siyaset dışında farklı cevaplar da verilmektedir.

Örneğin işçi, Liberal, Milliyetçi, Dini, Yeşil, Toprakçı, Neo, Post ve Haredi Siyonizm, gibi farklı adlar ile anılan, temelde Siyonizm’e ve onun kelime kökeniyle tarihi varlığına atıfta bulunan siyasal ve kitlesel hareket türüdür denilebilir.

Evanjelizm Nedir

Siyonizm Nedir

İbranice; Tzi yon kelimesinden türetilen Siyonizm, Kudüs yakınlarındaki Siyon Dağı ve bu dağ üzerindeki kadim Siyon Kalesi’ni belirtmek için kullanılmaya başladı. Davud döneminde siyon adı, Kudüs’ün tamamı ve İsrail Diyarı olarak adlandırılan tüm alan için kullanılırdı.  Siyonizm nedir, hakkında tarihi bilgiler, Tevrat’ta “İsrail Oğulları’ndan Siyon Halkı veya Siyon’un Oğulları ve Kızları” olarak geçmiş ve zaman içerisinde farklı amaçlar uğruna günümüzdeki halini almıştır.

Siyasal olarak kısaca Yahudi Milliyetçiliği olarak tanımlanan Siyonizm, 1890 yılında Yahudi bir gazetecinin terimi okurlarına duyurmasıyla başlamıştır. Milliyetçi öğrenci hareketi olarak başlayan Siyonizm ve Siyonist Kadimah, Avustralyalı Nathan Birnbaum tarafından ortaya atılmıştır. Siyasal zeminde Birnbaum ilerleyen zamanlarda Haredi Siyonizm hareketini destekleyen partide genel sekreterlik görevi yürütmüştür. Milliyetçilik içerisinde siyasi bir hareket olmadan önce, Siyonizm nedir sorusu için kadim tarih içerisindeki oluşumlara bakmak gerekir. MÖ 1200’lü yıllardan itibaren başlayan Siyonizm hareketi, MS 70’li yılların sonuna kadar töreye bağlı, dinsel gelenekli ve “Yahudi Diyarı” arzularıyla Mesih beklentisi içerisinde gelişmiştir. Farklı kıtalarda ve Avrupa’daki Yahudi halkları ise antisemitizm tepkileriyle siyasi olarak şekillenerek, milliyetçi hareketlere dönüşmüştür.

Deizm Nedir

Siyonizm Ne Demek

Halk bütünlüğü ile “Eretz Yisra’el” hedefine ilk adım olarak Davud döneminde başlayan Yahudi toplumları, Siyon’a bağlılık ve Mesih umuduyla 1. yy’da Yavne Yeşivasi, 3. yy sonlarında Mişna, Osmanlılar döneminde Safed Kabalist ve 1850’den itibaren Kudüs yakınlarında, siyasi teşkilatlanma hareketlerine giriştiler. 1897 yılında Basel’de gerçek anlamıyla Yahudi devletinin temelleri Theodor Herzl tarafından atıldı.

Dönemde yaşanan gelişmeler ile Yahudi halklarının Filistin’e yerleşme hakkı programı olarak adlandırılan ve ideolojik temellere dayanan kurumsal yapı kabul edildi. Siyonizm ne demek hakkında yapılan araştırmalarda, karşılaşılan siyasi hareketin temelleri olarak kabul edilen programın başlamasındaki sebep ise Germen kavramıdır. Kavram fiziksel ölçülerinde dâhil olduğu yabancı ırk ve dini inanca sahip kitlelerin, dışlanması olarak bilinir. Dışlanmanın kökü ise asimilasyona karşı çıkanların bulundukları bölgelerden uzaklaştırılmasına yol açtı ve o bilinen savaşlar ile Yahudi halkları kıyıma uğratılarak, göçe zorlandı. 1948 yılı ise bu günkü İsrail devletinin kurulduğu ve dünyadaki tüm gelişmeler ile Yahudi halklarının bu devlete bağlılıklarıyla sonuçlandı.

Siyonist Nedir

Siyonist nedir denildiğinde, iki farklı kavram ortaya çıkar. Birincisi Siyonizm ile ilgili olgular ve düşünceler, diğeri ise Siyonizm hareketine sahip çıkıp,, yaşam felsefesi olarak bu hareketi seçenler. Bu gün Siyonist ne demek şeklide gelen sorulara, daha çok Yahudi milliyetçiliğinin taraftarları şeklinde cevaplar verilebilir. Tarih içerisinde gelişen olaylar ile gelişen Siyonist milliyetçilik, halen bazı toplumlarda oldukça katı şeklide devam eden siyasi ve kültürel bir olgudur. Yahudi toplumlarının en fazla sorun yaşadığı dönem olan I. ve II. Dünya Savaşı sonrasında, toplumsal birlik kurmak ve diğer bölgelerdeki Yahudi halklarının dikkatlerini çekerek, vaat edilen topraklarda yaşam için girişilen hareket, büyük zorluklara rağmen günümüzde başarıya ulaşmış görünüyor.

Kudüs yakınlarında devletleşmeye çalışan Yahudiler ise ilk milliyetçi Siyonist sınavlarını Arap-İsrail savaşında vererek, Siyonizm ruhunu yaşatmayı başardılar. Siyonist kişilikler ise tarihte her dönemde varlıklarını farklı düşünceler ve geleceğe yönelik töreleriyle yaşattılar. Politik ve dinsel Siyonizm hareketinin öncüleri olan Siyonistler, 19. yy başlarından sonlarına kadar birbirlerinden farklı bölgelerde yaşamış olsalar da, hedefteki kurtarıcı büyük Mesih beklentisi ve büyük İsrail devleti hedefleriyle hareket ettiler ve halen de hareketlerine devam etmekteler.

Siyonist Ne Demek

Siyonizm ve Siyonist ne demek diye sorulduğunda, milliyetçi ve dini olmak üzere temelde iki şekilde açıklamak gerekir. Farklı Siyonizm hareketleri ve politik düşünceleri olsa bile bu iki kavram, tarihi temelde aynı hedefe yönelse de, modern hayatın gereği olarak iki farklı hareket olarak adlandırılıyor. Siyonist milliyetçisinin büyük İsrail devleti hedefi, tarihi süreç içerisinde dini temeller ile şekillenmiştir. Dini Siyonist ne demek sorusuna, tarihi gelişim ve dönüşüm içerisinde kişilikleriyle damga vuran Filistin’de ilk hahambaşı olarak, 1920 ve 30’lu yıllarda görev yapmış haham Abrahan Izak Kook ve oğlu Zevi Judah Kook örnek verilebilir.

Siyonizm’in politik tarafına karşı duruşları ve dini reddeden unsurlarına karşı, Yahudiliğin ön planda ve geleneksel töresine sahip çıkan tavırlarıyla bilinirler. Ortodoks ve Yahudiler arasında pozitif idealler ile köprü kurmaya çalışmışlar ve laik Yahudilerin ağırlıkta bulunduğu Ortodoks Yahudi inancını yaymaya çalışmışlardır.  Günümüz dini Siyonistleri politik konulardan uzak bir görüntü çizseler de Kudüs’ün eski şehirleri olması konusundaki fikirlerinden vazgeçmeyerek, tüm Filistin’in Yahudi kontrolü altında olmasını arzulamaktalar.  Milliyetçi tarafın dini görüşlere verdiği destek ile günümüzde Filistin toprakları üzerindeki hak iddiaları ve yaşananların temelinde, Siyonist kimlikleriyle politikacılardan bile daha önde duran, dini töre kesinimi yani Dini Siyonist kişilikler yer alır.

Tarihi Şekillendiren Siyonistler

19. yy başlarından itibaren Siyonizm çeşitli olaylar ve Siyonist kişiler tarafından şekillendirilerek, tarihin içinden gelen vaat edilmiş topraklara doğru ilerlemeye devam etti. Özgürleştirme olarak adlandırılan ve Yahudi halklarının neredeyse yok olmasına yol açan hareketi geçersiz kılan politika, Siyonizm’in gelişmesinde en büyük etkendir. Modern Dünya ile karşılaşma ve gettoya karşı girişilen hareket, Şam İftiraları, antisemitizm gibi gelişmelere karşı, Adolphe Crémiéux ve Moses Montefiore gibi kişiliklerin verdikleri tepkiler, Yahudi toplumlarının politik hareketlere başlamasını sağladı. Ulus olarak Yahudilerin bir araya gelme hedefleri, 1860 yıllarındaki gelişmeler ile şekillendi.

siyonizm nedir
siyonizm nedir

Bu tarihlerde Akdeniz’de kurulan Alliance Israelite Universelle, dini ve politik Siyonistlerin ilk örneklerini yetiştirmeye başladı. Siyonist harekelerin Avrupa ve diğer ülkelerdeki ilk adımları ise Sarajevo’da Hal Alkalai ve Rabi Yeuda, Thorn’da Sevi Hirseh Kalischer ve Joseph Natonek gibi isimlerin devrimsel düşünceleriyle şekillenmeye başladı. Sosyalist bir girişimde bulunan Moses Hess’in önerileri ise Filistin’de devlet kurmaya karşı görünüyordu ancak, beklentiler doğrultusunda fikirleri ciddi ölçüde ideolojik olarak değişmişti. Tüm çabalara rağmen Siyonist girişimler, getto tarafından nefretle karşılandı. Moses Hess’in değişen fikirleriyle ulusal bir devletin kurulabileceği ve Siyon’a bağlı Siyonist bir halk düşüncesi yaygınlaşmaktaydı.

Tüm bu girişimler, Siyonist felsefe akımını tetiklemiş ve ciddi destek bulmaya başlamıştır. Heinrich Craetz, Armand Lévy, Alexandre Weil, Peretz Smol Enskin ve Yehuda Leib Gordon gibi şair yazar ve felsefe akımcıları, Yahudi toplumunun sorunlarını ve hedeflerine destek verdiler. Siyonizm nedir, Siyonist kime denir gibi sorulara verilecek cevaplar arasında, dindaş ve köken bakımından milliyetçiliği destekleyen halk hareketine inanan kimselerin çabalarıyla ortaya çıkan politik, dini ve kültürel olgu olarak yer bulabilir. Zira Almanya ve Rusya dâhil olmak üzere, Dünya üzerindeki tüm Yahudi halklarının sorunları birbirine benzer ve çözümün tek bir devlet altında toplanması olarak görülmekteydi.

Vaat Edilen Topraklardaki Siyonistler ve Büyük Göç

Kudüs ve Ortadoğu coğrafyasında az miktardaki Yahudi toplulukları Yafa bölgesinde bir nevi tarım kolonisi Petah Tikva’yı kurarak, modern devletin ilk adımlarını attırlar. Benzer şekilde Harkov yakınlarındaki öğrenci Siyonist Yahudiler Bilu köyünü kurdu. Zaman içerisinde Bilu büyük ölçüde Filistin topraklarına dâhil oldu. Bölge yakınlarında benzer birçok koloni kuruldu ve isimlerindeki kurtuluş çağrısı dikkat çekiciydi. Petah Tikva anlam olarak “Umut Kapısı”,  Rişon Le Siyon ise “Siyon’da İlk” olarak, bu konuya en güzel örneklerdir. Kudüs diasporası içerisinde bu tür hareketler desteklenmiyor ve Siyonizm ne demek, sorusuna verilen politik milliyetçi ideoloji cevabına, konu olan birliktelikler engellenmeye çalışılıyordu.

Batı bölgelerinde ise Kadima ve Ahavaz Zion gibi örgütlenmeler hız kazanıyordu. Politik ve dini örgütlenmelerin Baron Edmond de Rotschild, Sir Lawrance Oliphant ve Moses Montefiore gibi Siyonizm destekçilerinden gelen yardımları ile şekillenmesiyle, Hayfa ve Yafa şehirleri, Yahudilerin ekonomik merkezi halini alarak, kolonizasyonda büyük etkisi oldu. Siyon aşkı ile Avrupalı Yahudi toplumunun önde gelenlerinin çabaları ise koloniden devletleşme yolunda, büyük etkileri olan girişimlerdendir.

Litvanya’da Eliezer Ben Yehuda İbranicenin ana dil olması çabası, Ascher Ginsburg ruhani uyanış içerisinde bir devletin kurulması çabası, bu konuya en iyi örneklerdendir. 1896 yılında Odesa komtesini yönetme görevini üstlenerek Rusya’daki Yahudi halkının, Almanya’dakilerle aynı kaderi yaşamaması için çaba gösteren Menahem Usiskin ve “Kadima” hareketinin lideri konumundaki Nathan Birnbaum, tüm Yahudi hareketlerinin dini bir olgu olmaktan çıkarak, Siyonizm için çaba gösteren, Büyük İsrail Devleti hedefinde ilerleyen milliyetçi Siyonizm kavramını canlandıran bir harekete dönüştürdü. Siyonist ne demek, sorusuna verilen en etkili cevap olarak bu isimler, Siyonizm’i bulan ve geliştirenler olarak tarihte bilinmekteler.

2 YORUMLAR

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

CAPTCHA


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.