Kızılbaş Ne Demek, Kızılbaş Nedir

Kızılbaş Ne Demek, Kızılbaş Nedir
Kızılbaş Ne Demek, Kızılbaş Nedir

Kızılbaş Ne Demek

Kızılbaş nedir? Çoğu kimse kızılbaşlığı, Aleviliğin bir kolu olarak kabul eder. Ancak aslına bakılırsa kızılbaşlık Alevi inanışın temelidir. Ne yazık ki tarih boyunca kızılbaşlık hep karalanmış, küçük düşürülmeye çalışılmış ve aşağılanmıştır. Alevi inanışına karşı çıkanlar tarafından kızılbaşlık, hep Alevileri küçük düşürmek amacı ile kullanılmıştır. Buna karşılık Aleviler de her zaman kızılbaşlığı savunmuşlar ve sahip çıkmışlardır. Alevi düşmanları, Alevi tanımını çok fazla dillendirmezler, daha çok kızılbaş tanımını kullanırlar.

Alevi Nedir

Kısaca kızılbaşlık Alevi inancı, farklı bir inanış şekli veya tarikat değildir. Tamamen Alevi düşmanları tarafından Alevileri hor görmek amacı ile kullanılan bir ifadedir. Buna göre bütün Aleviler kızılbaştır ve kızılbaşlık demek Alevilik demektir.

Kızılbaş ne demek konusu araştırılırken, Alevilere neden kızılbaş adı verildiği konusunda çeşitli söylenceler ile karşılaşılır. Uhud savaşında Hz. Muhammed’i savunurken Hz. Ali’nin birçok yerinden yaralandığı ve kana bulandığı, bu nedenle Alivelere kızılbaş adının yakıştırıldığını söyleyenler de var, o dönemde güçlü bir inanış olan Şamanların (bknz: Şamanizm Nedir), ayinlerini yaparken kızıl bir başlık takmalarına dayandıranlar da var. Bu ikinci görüş kızılbaşlığı İslam öncesi dönemlere kadar götürmüş olmaktadır.

Birinci görüş Aleviliği, sünni Müslüman inanışına yaklaştırmakta ve Aleviliği, namaz kılan ve oruç tutan bir inanış olarak görmektedir. İkinci görüş ise Müslümanlık öncesi Şaman inanışı ile kızılbaşlık arasında bağlantı kurmakta ve Hz. Ali’inin olmadığı bir Alevilik inanışını savunmaktadır.

Genel olarak bakıldığı zaman kızılbaşlık, Şah İsmail döneminde yaygınlaşmaya başlamıştır. Şah İsmail’in babası, tekke müritlerine kızıl bir taç giydirmiş ve kızıl sarık sardırmıştır. Bunu da belli bir hiyerarşi içinde uygulamıştır. Bu uygulama Şah İsmail döneminde de devam etmiştir. O dönemde askerler, halifeler ve din görevlileri aynı kızıl başlığı giymişlerdir.

Çaldıran Savaşı ve Aleviler

Şah İsmail, İkinci Bayezid zamanında Osmanlılar ile anlaşarak askerlerini Anadolu üzerinden Suriye’ye aktarırken, o sırada Anadolu’da yaşayan müritleri de kızılbaşlık adını kullanmaya başlamıştır. Anadolu Alevillerinin kızılbaş adını almaları ve bu şekilde anılmaları, kısaca bir kimlik olmaları bu yıllarda başlamıştır. Yavuz Sultan Selim zamanında 1514 yılında yapılan Çaldıran Savaşı bu nedenle beyaz başlıklar ile kızıl başlıkların savaşı olarak anılır. Safevi Devleti 1500’lü yıllarda Şah İsmail tarafından kurulan ve Alevilerden oluşan bir devlettir.

kızılbaş ne demek
kızılbaş ne demek

İşin aslına bakılacak olursa, İran Safevi Devleti, kızılbaşlık konusunu iyi bir devlet politikası olarak sürdürmüştür ve Osmanlılar ile arasında her zaman bir yandan kızılbaşlık bir yandan da devletlerarası ilişkiler açısından sürüp giden bir çekişme ortamı yaratmıştır.

Bu çekişme sırasında Sultan İkinci Bayezid, başkaldıran Alevilerin üzerine ordu göndermekten çekinmemiş, Yavuz Sultan Selim, Çaldıran Savaşı öncesinde Anadolu’dan geçerken 40 bin kızılbaşı öldürmüştür. Daha sonra Çaldıran’da yapılan savaşta Şah İsmail’i yenmeyi başarmıştır. Safevilerin Osmanlı’ya karşı aldıkları ağır yenilgi, Alevilerin yenilgisi anlamına gelir. Aleviler Çaldıran’da inançlarını ve bedenlerini ortaya koyarak savaşmıştır. Buna rağmen Alevilik ve kızılbaşlık çekişmesi son bulmamış, içten içe sürmeye devam etmiştir.

Kızılbaş inanışına, Osmanlı belgelerinde de kötü bir anlam yüklendiği görülmektedir. Böyle olmasında özellikle kızılbaşların birçok toplumsal isyanda öne çıkmış olmaları etkendir.
Osmanlı döneminde kızılbaşların nüfusu Anadolu’da oldukça yükselmiştir. Asker olarak ve çiftçi olarak devlete çok katkıları olmuştur. Ancak kızılbaş halk, özellikle Osmanlının son zamanlarında çıkan isyanlara fazla destek vermişlerdir.

Bektaşilik

Çaldıran Savaşı’ndan sonra da kızılbaşlık ayrımı ortadan kalkmamış ve yüzyıllar boyunca devam etmiştir. Kızılbaşlık Anadolu’da kırsal alanda açıktan açığa devam ederken, şehirlerde Bektaşilik kimliğine sığınmıştır. Birbirlerine bu kadar benzelerse de aslında Bektaşilik ve kızılbaşlık birbirinden farklı kavramlardır. Örneğin Bektaşilik tarikatına isteyen herkes girebilir, ancak kızılbaşlık sadece bu soydan gelenlerin kabul edildiği bir inanıştır.
Ancak ortak görüşe göre kızılbaşlık, Alevilik ve Bektaşilik arasında bir fark yoktur. Bunların hepsinini temelinde hoşgörülü olmak yatar. İnsanlar, kendi düşünce ve inançları dışında başka kişilere de saygılı olmak, onların özgürlüğünü savunmak ve hoşgörülü olmak zorundadır.

Alevilik ve Bektaşilik kavramları orta çağda ortaya çıkmıştır. Doğuda hoşgörülük anlayışı yayılırken batıda Avrupa bu dönemde karanlık bir çağ yaşamaktadır.
Kısaca Alevilik için, Bektaşiliğin kırsal alanda yorumlanış şeklidir denebilir.

Cemevi Nedir

Kızılbaş Nedir

Kızılbaş ifadesinin doğuşu, tarihte Uhut savaşına dayandırılmaktadır. Müslümanlığın yayılma döneminde 625 yılında Medine’de bulunan Uhud Dağı’nda yapılan bu savaş, Mekkeli Ebu Süfyan’ın askerleri ile Müslümanlar arasında olmuştur. Bu savaşta Hz. Hamza yaşamını kaybetmiştir. Hz. Ali ise kendisini Hz. Muhammed’e siper etmiş ve başından yaralanmıştır. Başı ve vücudu kan gölüne dönen Hz. Ali’ye, bör görünüşü yüzünden ilk defa bu savaş sırasında kızılbaş denmiştir.

Yine Mülümanlığın genişleme döneminde bugün Suriye topraklarında Fırat Nehri kenarında bulunan Rakka şehhrinin doğusunda yer alan Sıffin’de bir savaş olmuştur. İslam devletinin Suriye valisi olan Ebu Süfyan’ın oğu Muaviye ile Halife Ali arasında 657 yılında yapılan bu savaşta Hz. Ali’nin taraftarları başlarına kırmızı birer başlık takmıştır. Bu nedenle Hz. Ali taraftarları kızılbaş olarak anılmaya başlanmıştır.

Bu arada bir Alevi devleti olan Safevi ordusunda askerler, başlarına kızıl birer başlık takarlarmış.

Kızılbaş nedir konusunu merak edenlerin karşılarına farklı bir görüş daha çıkar. Buna göre Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen Türkmen boyları o dönemde, kırmızı börk veya başlık giyerlerdi. Türkler o dönemde başlarında taktıkları başlıklara uygun şekilde adlandırılıyordu. Örneğin siyah başlık giyen bir Türk boyunun adı karakalpaktır. Bu nedenle türk boylarının isimleri arasında kızılbörklü, akbaşlar gibi isimler arasında kızılbaşlar da bulunmaktadır.

Kızılbaşlık İnanışı

Kızılbaşlık inanışında yedi farz ve üç sünnet bulunmaktadır. Farzlar şunlardır:

  • Mezhebin sırrını saklamak
  • Aynı inanıştan insanlarla birlikte olmak
  • Yalan söylemekten ve birinin arkasından konuşmaktan kaçınmak
  • Hizmette kusur etmemek
  • Doğru yol gösterenlere (mürşidlere) itaat etmek
  • Arkadaşlarıını görüp gözetmek
  • Halifeden taç ve kisve giymek

Sünnetler ise şunlardır:

  • Allah’ın bir olduğuna inanmak
  • Kibirlenmemek
  • Düşmanlık yapmamak

Kızılbaşlık inanışında Allah, Hz. Muhammed ve Hz. Ali’nin üçünün birlikte tanrı olduğu inanışı bulunmaktadır. Yine bu üçlemede Hz. Ali en üstündür. Kızılbaşlar Hz. Ali’yi neredeyse tanrı olarak kabul ederler. Hz. Muhammed, Hz. Ali’nin vasisidir. Hz. Ali, Hz. Muhammed’in yol göstericisidir.

Alevilerin ibadetlerinde namazın beş vakti, farklı anlamlar taşır. Şöyle ki,

  • Sabah namazı vakti “evvel” e işaret eder
  • Öğle namazı vakti “sani” ye işaret eder
  • İkindi namazı vakti “söz” e işaret eder
  • Akşam namazı vakti “esas” a işaret eder
  • Yatsı namazı vakti ise “imam” a işaret eder.

Ayrıca namazın tekbir, kıraat, rüku, sücud, tesbih, tahiyye ve selamı yedi imama işaret eder. Bu nedenle Aleviler islamın bazı ibadetlerinden uzak dururlar. Ancak Muharrem ayında 12 gün oruç tutarlar. Bu süre içinde hayvansal gıdalar almazlar ve su içmezler. Bir de geceleri yaptıkları ayinler vardır.

Kızılbaşların inanışında şu nitelikler dikkat çeker:

  • Harama el uzatılmaz
  • Zalimin ve zulmün karşısında durulur
  • Yoksulun ve ezilenin yanında olunur
  • Temel ilke eline, diline ve beline sahip olmaktır
  • Sevgi, hoşgörü, paylaşı, muhabbet ve erdem esas alınır
  • Kin ve kibir gibi kötü duygu ve düşüncelerden uzak durulur
  • Başkasının namusuna bakılmaz

3 YORUMLAR

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

CAPTCHA


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.