Kinaye Ne Demek, Kinaye Nedir, Örnekleri

Kinaye Ne Demek, Kinaye Nedir, Örnekleri
Kinaye Ne Demek, Kinaye Nedir, Örnekleri

Kinaye Ne Demek

Kinaye kavramını açıklamaya çalışırken, önce kinayenin edebiyatımızda bir sanat olduğunu vurgulayarak başlayalım. Yazarlarımız şiirlerinde ve romanlarında kinaye sanatına her zaman başvurmuşlardır. Atasözlerimizde ve deyimlerimizde de kinayeye çok sık rastlanır. Şimdi kinaye ne demek merak edenlere konuyu biraz açalım.

Kinaye, bir sözün, bir düşüncenin, benzetme amacı gütmeden, bir yandan gerçek anlamını verirken bir yandan da mecaz anlamını düşündürecek şekilde kullanılması sanatıdır. Ancak kinaye yapılırken öncelikle mecaz anlamı kastedilmektedir.

Metafor Ne Demek

Kinaye yapılırken, aslında bir insanı incitmeden veya küçük düşürmeden, iğneleme yapılmakta ve o insan hafif ve hoş bir şekilde alaya alınmış olmaktadır.

Kinaye, ya da bugünün Türkçesi ile değinmece, bir sözü üstü kapalı bir şekilde anlatma sanatıdır. Sanattır, çünkü kelimelerin iğneli bir şekilde ve insanları bozmadan, paylamadan kullanılması söz konusudur. Bunu da en güzel, birer kelime cambazı olan şairler ve yazarlar yapabilir. Sanatçılar, sözcükleri kullanırken, hem gerçek hem de mecaz anlamlarını düşünmektedir. Yani kinayede aslolan mecaz anlamdır ama gerçek anlam da göz önündedir.

Kısaca bu sözcüğün mecaz anlamı, gerçek anlamının önüne geçmiş olmaktadır. Ancak gerçek anlamda da algılanmasında bir engel yoktur. Bu nedenle kinaye yapmak bir sanattır ve kelimelerle ustaca oynamayı gerektirir. Anlatılmak istenen bir durum veya tanımlanmak istenen bir kişi, aslında gerçek tanımlamalarla değil, benzetmeler yoluyla dile getirilmektedir. Asıl ifade edilmek istenen, dolaylı yoldan söylenmiş olmaktadır.

Riyakar Ne Demek

Kinaye Nedir

Türk Dil Kurumu kaynaklarına kinaye nedir diye bakılırsa, şu iki anlam ifade edilmektedir:

  • Düşünüleni dolaylı olarak anlatan söz
  • Üstü kapalı, sitemli, dokunaklı söz

Bu kavram dilimize Arapçadan girmiştir. Arapçada da bir şeyin adını vermeden dile getirme ve dolaylı anlatım şekli anlamına gelmektedir. Arapçada dolaylı anlatmak anlamına gelen kana fiili, bu kelimenin mastarıdır. Bu fiil de lakap anlamına gelen kunyat kelimesinden türemiştir.

Kinaye kelimesinin geçtiği ilk yazılı kaynak, 1300’lerden önce yayınlanmış olan Mukaddimetü’l-Edeb isimli eserdir. Bu eser Arapça kelime ve kısa cümlelerden oluşan bir sözlüktür ve Arapça öğretmeyi amaçlamıştır.

Kinaye Örnekleri

Bu kavramı daha iyi açıklamanın en doğru yolu örnekler vermektir. Aşağıda kinaye örnekleri verilmiştir. Anlatılmak istenen bu örneklerle çok daha iyi anlaşılacaktır.
İlk örneğimiz İstiklal Marşı’ndan olsun. İstiklal Marşımızın bir mısrasında şair diyor ki “Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak”. Bu dizedeki ocak kelimesinde kinaye yapılmıştır. Gerçekte ocak, ateş yakılan yer anlamına gelir. Ama burada mecazi anlamı olan aile vurgulanmıştır.
Dadaloğlu bir şirinde “Dadaloğlu’m der ki belim büküldü” demiş. Gerçekten de ozanın yaşlılıktan beli bükülmüş olabilir. Ancak burada kastedilen çektiği sıkıntıların büyüklüğü ve çokluğudur.

kinaye nedir
kinaye nedir

Yine büyük ozan Yunus Emre sevgilisine hitap ederken “Şu karşıma göğüs geren, taş bağırlı dağlar mısın?” demiş dizelerinde. Burada taş bağırlı dağlar tanımlaması kinayelidir. Gerçek anlamda dağların yamaçları kayalıktır. Ama ozan burada sevgilisini katı kalpli, hissiz ve merhametsiz olarak tanımlamıştır.

Yazar romanında bir kişiyi betimlerken “eli uzun biridir” demişse, aslında kişinin elinin büyük ve uzun olduğunu anlatmak istememiştir. Asıl anlatmak istediği mecazi anlamda hırsız olduğudur. Benzer şekilde yazar bir kişiyi betimlerken “eli açık biridir” demişse, aslında kişinin elinin açık durumda olduğunu anlatmak istememiştir. Asıl anlatmak istediği mecazi anlamda cömert olduğudur.

Aşağıda kısa kısa verilen örneklerde de hep gerçek anlamlar değil, mecazi tanımlamalar öne çıkarılmıştır.

  • “Burnu büyük adamdan hayır gelmez.” Bu cümlede de sözcüklerin gerçek anlamı dışında mecaz bir anlam var ve kendini beğenmiş, kibirli bir kişi anlatılıyor.
  • “Hiç suçu yokken ayağını kaydırdırlar.” Burada bir yolunu bularak birini işinden uzaklaştırmak anlatılıyor.
  • “Bu taşı bize dostumuz atıyorsa durup düşünmek gerekir.” Burada birini üstü kapalı şekilde iğnelemek, ona dokunaklı bir söz söylemek anlatılıyor.
  • “Atılan ok geri gelmez.” Hepimizin bildiği bir deyim olan bu cümlede anlatılmak istenen düşünmeden yapılan işler yüzünden geri dönüşün olmadığıdır.

2 YORUMLAR

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here