Kara Delik Nedir, Nasıl Oluşur

Kara Delik Nedir, Nasıl Oluşur, Hakkında Bilgi
Kara Delik Nedir, Nasıl Oluşur, Hakkında Bilgi

Kara Delik Nedir

Astrofizikteki tanımına bakılırsa kara delik, kütlesi çok büyük kozmik bir cisimdir, çekim alanı maddesel oluşumların ve ışınımın kendisinden kaçmasına izin vermeyeceği kadar güçlüdür. Çevrelerinde bir ışık yaymadıkları için kara delik olarak adlandırılan bu oluşum, uzay boşluğunda belli nicelikteki maddenin bir noktaya toplanması ile ortaya çıkan bir nesne olarak da kabul edilmektedir. Peki tam olarak kara delik nedir? Kara delik nasıl oluşur?

Uzaydaki kara delik için bu tanımlama bile insan ürpertmeye yetmektedir. Bu alanda uzman kişiler için de evrende, bir kara delikten daha güçlü, daha büyük ve daha korkutucu başka bir şey bulunmamaktadır. Fizikçiler için hala nasıl oluştukları ve ne tür etkiler yarattıkları tam olarak bilinmemektedir. Bu durumu ile kara delikler bilinen bütün fizik kuralını alt üst etmektedir.

Kara deliklerin yıldızları, gezegenleri, göktaşlarını, kısaca yanlarına yaklaşan her şeyi yuttukları sanılmaktadır. Bütün bu ürkütücü özellikleri ile, evrenin oluşumunda ve gelişmesinde kara deliklerin baskın bir rol oynadıkları düşünülmektedir. Çevrelerindeki herşeyi yutabilme özelliğine rağmen, galaksilerin evrende oluşmasına yardımcı oldukları da düşünülmektedir. Kısaca uzaydaki kara delik büyük kozmik yapının önemli bir parçasıdır. Bazı astronomlar bir adım öteye geçerek, kara deliklerin paralel evrenlerin kapıları olabileceğini söylemektedir.

Teknolojik gelişmeler paralelinde uzay çalışmalarında bu kadar ileri noktalara ulaşılmış olmasına rağmen bugün hala kara delik nedir sorusuna cevap aranmaktadır. Bugün hala kara deliklerin evrendeki en gizemli kozmik oluşum olduklarına inanılmaktadır.

İçinde bulunduğumuz evrenin nasıl oluştuğu konusunda kara delikler bazı sırlar saklıyor olabilirler. Belki de evrenin doğumunda anahtar bir rol üstlenmiş de olabilirler. Kara delikler hakkında elde edilecek her yeni bilgi, evrenin nasıl işlediğine dair yeni fikirler verebilir. Bugün bilinen tek gerçek, güçlerinin kaynağının çekim gücü olduğudur. Bu güç bütün hesaplamaların ötesindedir. Astrofizikçilere göre kara delikler o kadar güçlüdür ki, uzak yıldızların ışıkları bile yanından geçerken eğilebilir hatta kara delik tarafından yutulabilir.

Evren sonsuz bir boşluktur ve bu kara delikler bu sonsuz boşluğun herhangi bir yerinde olabilir. Ancak yerkürenin içinde bulunduğu güneş sisteminin yolu üzerinde bir kara delik yoktur. Aksi halde güneşin çekim gücünden çok daha büyük bir güce sahip olan bir kara delik, güneş sisteminin çekim dengesini tamamen alt üst eder ve yerküreyi yutabilirdi, gezegenlerin yörüngelerini bozar ve güneş sistemi birbirinin içine girerdi.

Kara Delik Nedir
Kara Delik Nedir

Bugün kara delik nedir dendiği zaman akla gelen ilk resim, uzay boşluğu içinde sürekli dönen bir kozmik yapıdır. Bu döngünün ortası kapkara bir boşluktur ve dönerken etrafındaki herşeyi içine alacak gibi durur. Adına kara delik denmesi de bu nedenledir.

Kara Delik Nasıl Oluşur

Evreni tanımaya ve anlamaya başlarken atılan en önemli adımlardan biri kütle ve çekim problemidir. Bu problem Newton’un bilinen fizik kuramıyla başlamıştır. Daha sonra Einstein’ın görelilik kuramları ile devam etmiştir. Bu teoriler ile uzaydaki birçok soru işareti cevaplarını bulmuştur, ancak yeni soru işaretlerinin de ortaya çıkmasına neden olmuştur. Günümüzde genel görelelik kavramlarında dört boyut söz konusudur. Bir yanda uzay ve zaman kavramları evrenin geometrik yapısını tanımlarken, bir yanda da enerji ve kütle, evrendeki enerji madde dağılımını tanımlamaktadır.

Özetle kütle ve çekim problemi, Newton’a ilham veren bir elmanın düşmesi ile başlamıştır, Einstein’ın görelilik (ya da izafiyet) teoremleri ile devam etmiştir. Bugün kara delik teorisi olarak astrofizikçiler başka teoriler de üretmektedir.

Kara delik kavramını ortaya ilk atan fizikçi 1967 yılında John Wheeler olmuştur. Aslında Einstein’ın görelilik teorisi öncesinde adına kara delik denmese de, kara delikler sıra dışı bir sır durumundadır. Daha önce bu kozmik oluşuma çökmüş yıldız ya da donmuş yıldız adı veriliyordu.

Fiziksel olarak herhangi bir nesnenin görünebilmesi için üzerine gelen bir ışığı yansıtması ya da kendisinin bir ışık saçması gerekmektedir. Oysa kara delikler ne ışık saçarlar ne de bir ışık yansıtırlar, çünkü yanlarından geçen ışığı bile yutabilirler. Bu nedenle kara delikleri doğrudan gözlemlemek mümkün değildir.

Kara delikler ışık ve maddenin kaçamadığı, kütle ve çekim gücünden kurtulamadığı bir alana sahiptir. Bir gözlemcinin bu alana yaklaştığı noktada artık geri dönüş yoktur. Bu yüzden bu noktanın ötesini öğrenmenin bir yolu yoktur.

Bir başka kara delik teorisi, kara delikleri, yıldızların yok olması ile birlikte ortaya çıkan kozmik gök cisimleri olarak kabul etmektedir. Einstein teoremleri tartışıldıkça kara deliklerin oluşumu yönünde çok sayıda çözüm elde edilmektedir. Bir kısım görüşe göre yıldızlar birer kara deliğe dönüşürken dönme hareketi başlatırlar ve kara deliğe dönüştükten sonra da bu dönme hareketine devam ederler. Kara deliğe düşen maddeler de içinde dönmeye başlarlar. Ancak dönmeyen kara deliklerin de bulunduğu iddia edilmektedir.

Kara delik ifadesini kullanmaya başlayalı 50 yıl olmuştur ama bu süre için henüz kara delik nasıl oluşur sorusu, cevabını tam olarak bulabilmiş değildir.

Einstein’ın görelilik teoriemine göre kara delikler, çevresi bir olay ufku ile sarılı ve uzay zamanın içeri doğru uzandığı bir tekilliktir. Yani kara delikler, yüzeyinden ışığın bile kaçamadığı çok yüksek çekim gücüne sahip nesnelerdir.

Bilim adamlarına göre güneşin kütlesi sabit tutulsa ve yarıçapı üç kilometreye indirilse, kaçış hızı ışık hızına eşit olur. Ama yarıçap daha aşağı çekilecek olursa ışık bile güneşin yüzeyinden kaçamaz. İşte kara deliklerin yapısı budur. O zaman uzayda bulunan herşey, bu özelliklere sahip olsa birer kara delik olabilir.

Kara delikten belli bir mesafe uzakta bulunan nesneler üzerinde kara deliğin bir etkisi yoktur, ancak kara deliğe yaklaşınca işler değişmektedir. Görelelik teorisi ile sadece kara deliklerin etrafında neler olduğu açıklanabilmektedir. Bu nedenle kara delik oluştuktan sonra, öncesi hakkındaki bütün bilgiler yok olmaktadır. Kara deliklerin üç temel özellikleri bulunmaktadır: kara deliğin kütlesi, çekim gücü ve açısal devinim hızı.

Kendi enerjilerini üretemeyen yıldızların söndükleri ve yok oldukları biliniyor. Bilim adamlarına göre bu yok olma iki şekilde olmaktadır. Eğer yıldızlar küçük ve hafif ise elektronlar birbirine çok yaklaşır ve beyaz cüce olarak tanımlanan nesneler ortaya çıkar. Ama yıldızlar ortalama bir ağırlığa sahipse elektronlar ve protonlar birleşirler ve nötronları oluştururlar. Bu durumda da nötron yıldızları ortaya çıkar. Ancak çok ağır yıldızları birarada tutan hiçbirşey olmadığı için bunlar birer kara delik haline gelir.

Kara Delik Nasıl Oluşur
Kara Delik Nasıl Oluşur

Yüzeyleri ışığı yansıtmadığı için ve kendi ışık kaynakları olmadığı için kara delikleri tespit etmek neredeyse olanaksızdır. Ancak içinde bulunulan galakside yıldızların birçoğu çiftler halinde bulunduğu için ışıyan bir yıldızın yakınında bir kara delik zaten bulunuyor demektir.

Genel olarak kütlesi ölçülemeyen, yüzeyinde ışınım olmayan, nötron yıldızlarında görülen patlamalar olmayan ancak gama veya radyo ışınımı yapan noktalar birer kara delik adayıdır.
Bugün için galaksimizde bilinen kara delik sayısı 18’dir. Kara delik olması muhtemel olanların sayısı ise 25’dir. İleri sürülen teorilere göre tüm gökada merkezlerinde büyük kara delikler bulunmaktadır.

Kısaca kara delik nasıl oluşur sorusu daha uzun yıllar üzerinde kafa yorulacak bir konudur. Bilim adamları, ne yazık ki laboratuvar ortamlarında oluşturulamayacak koşullar üzerinde teoriler üretmeye devam etmektedir.

Kara Delik Hakkında Bilgi

İçinde bulunduğumuz galaksiye ve diğer galaksilere bakılacak olursa, evrenin boşluklarında çok güçlü kara delikler olduğu bilinmektedir. Bu kara deliklerin nasıl çalıştıklarını anlamak bugün mümkün değildir. Bunu anlamanın yolu belki bir kara deliği ziyaret etmek olabilir. Ancak kara deliğe kadar uzanan bu yolculuk derin uzay boşluğunu aşmayı gerektirmektedir. Bunu başardıktan sonra da kara deliğin içine girmek gerekmektedir. O noktada belki de zaman duracak ya da gerçek zaman yok olacaktır.

Kara deliğin bu çok güçlü ve yoğun çekim gücü, çevrelerindeki herşeyi merkezindeki tek bir noktaya doğru çekmektedir. Bilim adamları bu duruma tekillik demişlerdir. Bu nokta sonsuz bir çekim gücüne sahip bir noktadır. Bu noktada uzay ve zaman anlamını yitirmiş demektir. Kara deliğin merkezinde olanlar gerçekten tam bir bilinmezliktir.

Daha hayalci bilim adamları, kara delikleri bir geçiş kapısı olarak görmektedir. Bu kapı evrenler arası bir yolculuğa açılıyor olabilir. Bu kapı uzay ve zamanda bir geçit olabilir. Bilim kurgu romanlarda ve filmlerde zamanda yolculuktan bahsediliyor. İleride bu mümkün olabilir. Mümkün olacaksa, asırlar sonrasından bugüne gelen ziyaretçiler de belki aramızda dolaşıyordur. Belki de bugün galaksimiz bir kara deliğin içindedir. Herbir kara delik bağımsız bir evrenin merkezi olabilir. Böyle ise dışarıda içinde galaksiler olan milyarlarca evren bulunuyor demektir.

Bugüne kadar kara delikler hakkında bilinen en çarpıcı şey ışığın bile kara delikten kaçamayacak olmasıdır. Ancka kara deliğin çekim alanından hiçbir şey kaçamamasına rağmen kara deliklerin radyasyon yaydıkları iddia edilmektedir. Bilim adamlarına göre kendi ekseni etrafında dönen kara delikler, enerjilerinin bir kısmını dışarıya atmaktadır.

Kara delikler kütlelerine bağlı olarak belli sıcaklıkta parçacıklar yaymaktadır. Yani kara deliğin çekim alanına giren hiçbirşey kara delikten kaçamıyor, ama ışıma ile oluşan parçacıklar kaçabiliyor. Bu durum kuantum fiziği ile açıklanmakta ve çok küçük bir mesafede bu parçacıkların ışıktan hızlı hareket ederek kara delikten kurtulma şansı buldukları söylenmektedir. Bu ışınma kara deliklerin kütle kaybetmesine neden olmaktadır. O zaman kara deliklerin de belli bir ömrü olmalıdır. Demek ki kütle miktarındaki azalmaya bağlı olarak bir süre sonra büyük bir patlama ile kara delik yok olmalıdır. Bu iddialar henüz araştırılan ve kesin olmayan görüşlerdir. Çünkü bugün elimizde bulunan kara delik hakkında bilgi dağarcığı herşeyi açıklamaya yetmemektedir.

Evrenin doğuşu tartışılırken de yoğunlaşmış haldeki gaz kümesinin şiddetli patlamasından (big bang) bahsedilir. Galaksilerin bu şekilde meydan geldiği iddia edilir. Bu yüzden bugün çok büyük kara deliklerin olması mümkündür.

Kara Delik Hakkında Bilgi
Kara Delik Hakkında Bilgi

Bugün birçok bilim adamı kara delikler üzerinde çalışmaktadır ve kara delikleri anlamaya çalışmaktadır. Bugüne kadar kara deliklerin termodinamiği, radyasyon ve ışık yayma özellikleri ve ölümleri konularından binlerce bilim adamı, 15 binden fazla makale yazmıştır. Yine de kara delik hakkındaki bilgiler çeşitli teorilerden oluşmaktadır. Bir kara deliğin son sekiz dakikasını anlatan bir makaleye rastlamak mümkündür ancak bu bilgiler, neticede bilimsel kanıtı olmayan ve varsayımlardan hareket eden bir sonucu aktarmaktadır.

Bir Acem hikayesi ile bitirelim yazıyı. Kelebekler ateşin ne olduğunu bilmek isterler ve toplanarak çeşitli fikirler atarlar ortaya. Pek tatmin edici bir cevap bulunmayınca aralarından biri ateşe yaklaşıp gerçeği öğrenmek ister. Geri döndüğünde söyledikleri, bilinen şeylerden fazla değildir. Bir başka kelebek daha cesur davranır ve ateşe giderek kanatlarını değdirir. Güç bela döner ama söyledikleri yine ikna edici değildir. Nihayet bir kelebek doğrudan ateşin içine girer ve yanar. Kalanlar durumu görürler ve şuna karar verirler; yanan kelebek ateşin sırrını öğrendi ama bu sırrı sadece kendisi bilecek. Kara delikler ne yazık ki bu masaldaki durumdan farklı değil. Bir kara deliğin içine girilse de çıkışı olmayacağı için bugün hala bir sır olarak kalmaya devam edecek.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here