Hidroelektrik Nedir, Hidroelektrik Santrali Zararları

Hidroelektrik Nedir, Hidroelektrik Santrali Zararları
Hidroelektrik Nedir, Hidroelektrik Santrali Zararları

Hidroelektrik enerji kaynakları, yenilenebilir enerji kaynakları içerisinde en önemlilerinden biridir. Su, hareket halinde olduğu müddetçe bir enerjiye sahiptir. Hidroelektrik santralleri bu enerjiyi hizmete sunma amacını güden sistemlerdir. Makalemizde hidroelektrik nedir, hidroelektrik santrali nedir bu konuları başlıklar halinde inceleyecek; HES nedir detaylı olarak açıklayacağız:

Hidroelektrik Nedir

Hidroelektrik suyun sahip olduğu enerjinin kullanılabilir hale gelmiş şeklidir. Barajlarda bulunan ya da coğrafi konumu itibariyle yüksekten akan nehirlerin suları kanallardan geçirilerek türbinlere gönderilir. Türbinlerde hızla döndürülen sudan mekanik enerji oluşur. Oluşan enerjinin jeneratörlerle elektriğe dönüşmüş haline hidroelektrik denir. Hidroelektrik, trafolara aktarılarak yüksek gerilime dönüştürülür.

Elde edilen elektrik ülkenin dört bir yanına dağıtılarak hizmet sağlanmış olur. Böylece hem su eksilmeksizin kullanılmaya devam edilir; hem de dışa bağımlı elektrik kullanımından kurtulmuş olunur. Bu sistem yaz aylarında görülen dere kurumalarını da önlemekte ve doğaya bu şekilde de bir katkı sağlamaktadır.

0 yerel imkanlarla sürdürülen bu sistemin teknik ömrü 200 yıl gibi uzun bir süreç olup yakıt giderleri yoktur. Hem işletme, hem bakım giderleri çok düşüktür. Bulundukları bölgede iş istihdamı sağlayan HES’ler, ülke ekonomisine bu açıdan da katkı sağlamaktadır.

Hidroelektrik, acil ihtiyaç durumları için depolanabilir özelliktedir. Bu santrallerde üretilen elektrik, 4-5 dakika içerisinde Türkiye’nin herhangi bir yerine anında ulaşır. Çevreyi kirletmediği için ve diğer faydalarından dolayı dünyadaki yenilenebilir elektrik üretiminin yüzde sekseni hidroelektrikten sağlanmaktadır.

Paket Su Arıtma Tesisi Nedir

Hidroelektrik Santrali Nedir

Hidroelektrik Santrali yani kısaltılmış adıyla HES, sarp bir vadiden gelen akarsuyun gücünden istifade edilerek elektrik üretilen sistemdir. Bu sistemde akarsuyun önüne set çekilir ve türbinler vasıtasıyla üretim yapılır. Dünya üzerinde 800.000’in üzerinde hidroelektrik santrali vardır.

Ülkemiz enerji alanında büyük oranda dışa bağımlı bir ülkedir. Petrol, doğalgaz ve rüzgar enerjisinin varlığından söz edilebilirse de ihtiyaçları karşılamaya yeterli değildir. Bu nedenle son dönemde kullanımı arttırılan hidroelektrik enerji santralleri ihtiyaçları karşılama açısından ümit vadetmektedir.

hidroelektrik santrali nedir
hidroelektrik santrali nedir

2003 yılından öncesinde HES üretimi sadece devlet tarafından yapılırken, yeni çıkan kanunlarla özel sektöre de bu alanda çalışma fırsatı sunulmuştur. Şu anda bir akarsuya çok sayıda hidroelektrik santrali kurulabilmekte; bu da üretimi artırmaktadır.

Ancak HES’i getirdiği çevresel sorunlar nedeniyle halk ve çevreci kuruluşlar tarafından tepkiye neden olabilmekte; bu durumda devlet tarafından çevresel etki değerlendirmesi yapılmaktadır. Türkiye’nin önemli hidroelektrik santralleri ise şunlardır:

  1. Keban Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Fırat Nehri üzerinde kurulmuş olup adını aldığı Keban ilçesinde mevcut olan barajımızdır. Yapımına 1965-1975 yılları arasında başlanan baraj, elektrik enerjisi üretiminde ileri seviyededir. 210 metre yükseklikteki bu baraj, 1330 MW kurulu güce sahip bir işletmeye sahiptir.
  2. Gökçekaya Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Eskişehir’de, Sakarya Nehri üzerinde kurulan baraj, hidroelektrik enerji üretimi amacıyla yapılmıştır. 1967 – 1972 yılları arasında inşa edilmiş olup 278 MW kurulu güce ve 115 metre yüksekliğe sahiptir.
  3. Hasan Uğurlu Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Bu baraj ve santral, Yeşilırmak Nehri üzerinde, Samsun ili Ayvacık ilçesinde bulunan bir HES’tir. Elektrik elde etmek amacıyla 1971-1981 yılları arasında inşa edilmiştir ve 175 metre yüksekliğe, 500 MW kurulu güce sahiptir.
  4. Karakaya Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Bu baraj da Fırat Nehri üzerinde kurulmuş olup Diyarbakır ili Çüngüş ilçesi sınırları içinde yer almaktadır. Meşhur Güneydoğu Anadolu Projesi’nin bir parçası olarak 1976-1987 yılları arasında inşa edilmiştir. 173 metre yüksekliğe sahip olan bu baraj, 1800 MW kurulu güce sahip önemli bir barajdır.
  5. Oymapınar Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Manavgat Nehri üzerinde kurulmuş olan Oymapınar barajının yapımı, 1977-1984 yıllarına dayanır. 185 metre yüksekliğe sahip baraj, 510 MW güç üretimi sağlamaktadır.
  6. Altınkaya Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Altınkaya Barajı, Samsun il sınırları içerisinde Kızılırmak Nehri üzerinde yer almaktadır. Bu barajın yapılış tarihi, 1980-1988 yılları arasıdır. Bu baraj 195 metre yükseklikte olup 700 MW güç üretimiyle bir hayli enerji kazancı sağlamaktadır.
  7. Çatalan Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Adana’da, Seyhan Nehri üzerinde yer alan Çatalan Barajı, hem enerji sağlamak, hem taşkın ihtimaline karşı kontrol sağlamak amacıyla üretilmiştir. 1982-1997 yılları arasında inşa edilmiş bir baraj olan Çatalan Barajı, 70 metre yüksekliğe sahip olup 168 MW güç üretim kapasitesine sahip bir barajdır.
  8. Atatürk Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Adıyaman ve Şanlıurfa arasında, Fırat Nehri üzerinde kurulu olan bu barajın inşaatına 1983 yılında başlanmıştır. 1992 yılında işletilmeye başlanan Atatürk Barajı, 169 metre yüksekliğe sahip olup 2400 MW güç üretim kapasitesine sahip büyük bir HES’tir.
  9. Berke Barajı ve Hidroelektrik Santrali: Bu baraj, diğerlerinin aksine Ceyhan Nehri üzerinde kurulmuş; Osmaniye’nin Düziçi İlçesindeki Düldül Dağı eteklerinde yer alan barajımızdır. Burası da diğerleri gibi elektrik enerjisi üretmek amacıyla 1995-1999 yılları arasında bina edilmiştir. 201 metre yüksekliğe sahip olup 510 MW güç üretim kapasitesi olan baraj hala faaliyetine devam etmektedir.

Hidroelektrik Nasıl Üretilir

Hidroelektrik, kurulan sistemde belirli bir yükseklikte suyun biriktirilmesi ve bu suyun yüksekten bırakılması sonucu sudaki potansiyel enerji, kinetik enerjiye dönüştürülerek üretilmektedir. Sonra da jeneratörlerle yenilenebilir ve temiz bir elektrik enerjisi elde edilir.

Kurulan HES barajları maliyet açısından düşük olup, elde edilen elektriğin devamlılığı sayesinde masrafını karşılar niteliktedir. Ancak projenin onaylanması için suyun bulunduğu bölgenin çevresel zarara uğraması istenmemekte; bu da denetimlerin fazla olması anlamına gelmektedir.

Ayrıca bu nedenle barajlar ancak belirli bölgelerde kurulabilmekte; kurulumları uzun zaman almakta; bunlar ise maliyeti artırmaktadır. Yenilenebilir enerji üretiminin başlamasından sonra bu konuda dışa bağımlı olan ülkemizin bu ihtiyacının büyük bir kısmı, HES sayesinde giderilmektedir.

Elde edilen verimin %90’ı bulması, bu sistemlerin ömrünün çok uzun olması(200 yıl), yatırım için devletten alınan borcun geri ödeme süresinin 5-10 yıl gibi kısa bir süre olması ve işletme giderlerinin yaklaşık 0.0114TL/kWh gibi düşük bir oranda olması bu işi avantajlı kılmaktadır. Ayrıca barajlara sel baskınıyla gelen fazla sular, göl alanında birikerek suyun azaldığı zamanlarda kullanılabilmektedir.

Hidroelektrik Santrali Zararları

Hidroelektrik santraller, ülke açısından ekonomik faydalar sağlamakla beraber, bazı zararlar da taşımaktadır. HES’lerin mevcudiyeti uzun tartışmalara konu olmuş, yararları ve zararları tam olarak kestirilemeyen, halkın da doğru bilgiye ulaşamadığı için ne düşüneceğini bilmediği bir husustur.

Suyun potansiyel enerjisinin kinetik enerjiye dönüştürülmesiyle elektrik üretimi sağlayan sistemin tarifi böyle yapılsa da iş bu kadar basit değildir. Zira doğa üzerinde olumlu ya da olumsuz pekçok etkisi olan bir sistemdir. Bu santraller sayesinde akarsu üzerinde depolanan su, akışı kesildiği için akarsuyun normal şartlarda eriştiği diğer topraklara erişemez.

hidroelektrik nedir
hidroelektrik nedir

Bu durum habitatın bundan kötü etkilenmesi demektir. Çünkü su, bekletildiği için durağanlaşır ve besleyici özelliğini kaybeder. Ayrıca bu nedenle sıcaklaşan su buharlaşarak ortamdaki hava koşullarında değişiklikler meydana getirir. Bu durum o bölgedeki ağaç, bitki ve hayvan popülasyonunda olumsuz değişimlere yol açar. Bu suda yaşayan balık familyasının yaşamının devamı için istenen şartlar sağlanamayabilmekte ve bu da balık ölümlerine neden olmaktadır.

HES’in kurulum aşamasında da birtakım olumsuzluklar yaşanmaktadır. Özellikle tesisler kurulurken inşaat atıklarının gerekli şekilde bertaraf edilmemesi doğa için tehlike haline gelmiştir. Bu sorun henüz sistemi yeni olması nedeniyle kanunlardaki açıklardan kaynaklanmaktadır. Kurulum aşamasında karşılaşılan diğer bir problem de, ihtiyaç halinde dinamit patlatılması ve bu işlemin doğal yaşam alanlarına zarar vermesidir. Ancak bunlar daha küçük çapta sorunlar olup daha geniş zamana yayılan sorunlar da vardır.

Bu sorunlar ise bu santrallerin küresel ısınma, iklim değişikliği ve canlı türlerinin yok olması gibi büyük olumsuzluklardır. Konuya ülkemizden bir örnek verecek olursak Elazığ’da bulunan Keban Barajı konuyu aydınlatabilir. Bu baraj kurulmadan önce kar seviyesi metreleri bulurken, HES çalışmaya başladıktan sonra kar yağışı giderek azalmıştır. Hidroelektrik santrallerinin çalışması için kullanılan başka bir yöntem de suyun şişirilmesi yani biraraya toplanması olup, bu işlemden birçok tarım alanı zarar görmektedir.

Hidroelektrik Santrali Nasıl Çalışır

Hidroelektrik santrali, barajlarda depolanan suyun, yüksek bir mevkiden akıtılarak türbine çarptırılır ve türbin döndürülür. Türbinin her dönüşünde içindeki suyun sahip olduğu potansiyel enerji, kinetik enerjiye dönüşür. Bu enerji sayesinde jeneratör mili döner ve alçak gerilimde elektrik üretir. Bu sayede hem enerji üretimi sağlanır; hem de tarımsal sulama ve içme suyu elde edilir.

Hidroelektrik Santralini Kim Bulmuştur

Hidroelektrik santralini ilk icat eden, uzun süre Edison asistanlık etmiş; ancak sonrasında ondan çok daha fazla başarıya imza atmış olan Nicola Tesla’dır. Kurulan ilk hidroelektrik santral ise Niagara Şelalesi üzerinde kurulmuştur.

Henüz hidroelektrik santralleri fikrinin akıllara bile gelmediği bir dönemde Tesla “Güç elde etmek için Niagara Şelalesini kullanacağım” sözüyle niyetini aşikar etmiştir. Ancak onun sudan enerji sağlama fikri, bunu öğrenen kişilerce çılgınlık olarak vasıflandırılmıştır. Bu fikri kafasına koyan Tesla, bu hayalini gerçekleştirmek için Westinghouse firmasının desteğiyle bu santralin kurulmasını sağlamıştır.

Proje nihayete erdiğinde sene 1896’ydı ve üretilen elektrik sayesinde şelalenin 40 kilometre ilerisinde bulunan Buffalo şehri elektriğe kavuşmuştur. Tesla bu başarının ardından Newyork’taki jeneratör sayısını arttırmış; bu sayede birkaç yıl sonra Newyork’u aydınlatmayı başarmıştır.

Hidroelektrik Enerji Nedir

Hidroelektrik enerji, akarsuyun potansiyel gücünü kullanarak üretilen elektrik enerjisine verilen isimdir. Bu yenilenebilir enerji türünün dünya üzerindeki kullanım oranı yaklaşık olarak % 7’dir. Dünyanın pekçok yerinde kullanılmakla beraber en fazla kullanıldığı ülke Norveç’tir. Norveç’ten sonra en fazla yıllık hidroelektrik enerji potansiyeline sahip ikinci ülke ise Türkiye’dir. Ülkemizde hidroelektrik enerji elde edilen en büyük baraj, Fırat Nehri üzerindeki 210 metre yüksekliğe sahip olan Keban Barajı’dır.

Hidroelektrik Enerjisi Nerelerde Kullanılır

Hidroelektrik enerjisi evvela elektrik üretiminde, daha sonra sulama işlerinde, şu taşkınlarının önüne geçmede, ağaçlandırmada ve turizmi geliştirmede kullanılır. Ayrıca suyun işlem için belli bir noktaya toplanması sayesinde balıkçılığı da kolaylaştırmaktadır. Bu sistemin en önemli avantajı yenilenebilir ve kirliliği önleyen bir enerji kaynağı olmasıdır. HES sistemi acil durumlarda devreden çıkarılabilen doğal bir kaynaktır. Ülkeyi enerji için dışa bağımlılıktan kurtarır.

Makalemizde hidroelektrik nedir, kısa adıyla HES nedir, hidroelektrik santrali nedir bunlardan bahsederek konuyu ele aldık. Buraya kadar yazılanlardan HES’lerin çoğunlukla zararı olduğu düşünülebilirse de, toplumsal ihtiyaçları temin ederken bazı olumsuz sonuçlarla karşılaşmak da kaçınılmazdır. Bu sebeple doğrudan HES’leri reddetmek ve yapımına karşı çıkmak yanlış bir karar olacaktır. Duruma geniş bir çerçeveden bakarak HES’lerin yararları da göz önünde bulundurulmalıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here