Hasankeyf Nerede, Kısaca Hasankeyf Tarihi

Hasankeyf Nerede, Kısaca Hasankeyf Tarihi
Hasankeyf Nerede, Kısaca Hasankeyf Tarihi

Hasankeyf Nerede

Medeniyetin beşiği olarak adlandırılan Hasankeyf nerede diye soracak olursak, kısaca Hasankeyf, Batman ili sınırları içerisinde, Dicle Nehri üzerine kurulmuş tarihi bir yerleşim yeridir diyebiliriz. Hasankeyf’i, Dicle Nehri ve diğer küçük akarsuların binlerce yıl süren aşındırmalarının oluşturduğu tahmin edilmektedir. 1990 yılında Batman şehrine ilçe olarak bağlanmıştır. Hasankeyf’e bağlı 21 köy bulunmaktadır. Hasankayf’in nüfusu 4.181, köy nüfusunun toplamı ise 7.240’dır. Tarihi oldukça eskiye dayanan ilçenin ilk misafirlerinin kim olduğu bilinmemektedir.

Hasankeyf’in Tarihçesi

Hasankeyf’in tarihi günümüzden 10-12 bin yıl öncesine gitmektedir. 1981 senesinde sit alanı ilan edilmiştir. Hasankeyf adı, “Kayalar Şehri”, “Mağaralar Şehri”, “Kaya Hisarı” ve “Taş Kalesi” anlamlarında kullanılmaktadır. Bu ilçenin ismi Arapça “Hısnı Keyfa” dan gelmiş, Osmanlı’da “Hısnıkeyf” olarak kullanılmıştır. Günümüzde halk tarafından “Hasankeyf” adı kullanılmaktadır.

Artuklular Dönemi: 1101 yılında Artuklular Hasankeyf’e sahip olarak burayı başkentleri yapmışlardır. 1232 yılına kadar Hasankeyf ve Diyarbakır(Amed)’da ki hakimiyetlerini sürdürmüşlerdir.

1183 yılında Salahaddin Eyyubi Diyarbakır’ı alarak Artuklular’a vermiştir. Bu tarihten itibaren 1232 yılındaki yıkılışa kadar Artuklular Hasankeyf’i Diyarbakır’dan idare etmişlerdir.

Hasankeyf Nerede
Hasankeyf Nerede

Eyyubiler Dönemi: 1232 yılında Hasankeyf’i Eyyubi Kürtleri almışlardır. 1260’lı yıllarda Moğollar bölgeyi harap etmiştir. Eyyubi Sultanı Takyeddin Abdullah, Hülagu’nun katına çıkarak Hasankeyf’i harap olmaktan kurtarmıştır. Takyeddin Abdullah’ın Eyyubi soyundan olduğunu öğrenen Hülagu, tüm ülkesini ona bağışlamıştır.

1301 yılında, Hülagu’nun yerine oğlu Gazan geçmiştir. Gazan komutasındaki Moğallar hem bölgeyi hem de Hasankeyf’i harap etmişlerdir. Bu olayın arkasından Eyyubiler, Hasankeyf’i yeniden imar etmişlerdir. El Melik El Adil Sultan Süleyman (1378-1432), bugün Hasankeyf’te bulunan birçok esere imzasını atmıştır.

El Melik El Adil Sultan Süleyman’dan sonra Eyyubiler duraklama dönemine girmiştir. İç çatışmalar ve bölgedeki güçlü devletlerin etkisinden sonra 1461-1482 yıllarında Akkoyunlular’ın Hasankeyf’e hakim olmasıyla Eyyubiler güçlerini kaybetmiştir. 1482 yılında Kürt Eyyubuler burayı tekrar ele geçirseler de bu sefer Safeviler’in Baskısıyla karşılaşmışlardır.

1515 yılında bölge Safeviler’den alınarak Osmanlı hakimiyetine geçmiş ancak yerel yönetim Eyyubiler’e bırakılmıştır. Eyyubi hükümdarı olan Melik Halil yaşanan saltanat kavgaları sonrasında 1524 yılında saltanattan çekilmesiyle Eyyubiler sona ermiştir.

Osmanlılar Dönemi: Osmanlılar’ın Hasankeyf’in bulunduğu bölgeyi ele geçirmesinden sonra Diyarbakır eyalet merkezi olarak kabul edilmiştir. Hasankeyf ise liva yani sancak merkezi olmuştur. Bu dönemde Hasankeyf’in idari sınırları genişlemiştir. İdari ve stratejik önemini zamanla kaybeden Hasankeyf, 19. Yüzyılın ortalarında Midyat ilçesine bağlı bucak olmuştur.

Cumhuriyet Dönemi: 1926 yılında Gercüş ilçe olunca Hasankeyf buraya bağlanmıştır. 1990 yılında ise Batman il olunca Hasankeyf Batman’a bağlı ilçe yapılmıştır.

Hasankeyf’teki Tarihi Eserler

Köprü: Üzerinde bir kitabe olmadığı için yapılış tarihi bilinmeyen köprünün Artuklular tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Kemer açıklığına bakıldığında Ortaçağ’da yapılmış en büyük köprü olduğu görülmektedir. Köprünün ayakları akıntı tarafında üçgen, diğer tarafta ise dairesel olarak yapılmıştır. Ortaki büyük kemeri taşıyan ayaklar arasındaki mesafe 40 metredir. Ayakların dış cephesi kesme taşlarla örülmüş ve bu taşlar madeni kramplarla birbirine bağlanmıştır.

Büyük Saray: Ulu Camii’nin altında, kalenin kuzeyinde bulunmaktadır. Alt katında dükkan ve depo, üst katında ise meskenler olduğu düşünülmektedir. Giriş kapısının karşısında, saraydan bağımsız, dikdörtgen bir kule vardır.

Kaledeki Ulu Cami: 1325 senesinde Eyyubi Muciruddin Muhammed tarafından yaptırılmıştır. Giriş kapısı üzerindeki kitabeye bakıldığında birçok değişiklik yapıldığı anlaşılmaktadır.

El-Rızk Camii: Dicle Nehri’nin doğusunda bulunmaktadır. Portal girişindeki kitabeye göre Eyyubi sultanı Süleyman tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır.

Sultan Süleyman Camii: Eyyubi kürtlerinin sultanı Süleyman tarafından, 1407 yılında yaptırılmıştır. Avlu giriş kapısı ve kapının güneyinde bulunan çeşme, kesme taşlarla yapılmıştır.  

İmam Abdullah Zaviyesi: Hasankeyf’i Bizans’ın elinden almak için düzenlenen İslami  akınlarda şehit olan İmam Abdullah’ın mezarırnın bulunduğu tepedir. Peygamber soyundan gelen İmam Abdullahın türbesi büyük saygı görmektedir.

Kızlar Camii: Koç Camii’nin doğusunda bulunan Kızlar Camii’nin kitabesi olmadığı için ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı bilinmemektedir.

Kale Kapısı: Kale merdivenlerinin başlangıcında bulunan kale kapısının, kitabedeki bilgilerden Eyyubi Sultan Süleyman tarafından, 1416 senesinde yaptırıldığı anlaşılmaktadır.

Hasankeyf Tarihi
Hasankeyf Tarihi

Küçük Saray: Kalenin kuzeydoğu tarafında bulunmaktadır. Tarihi kaynaklardan anlaşıldığı üzere Eyyubi Muciruddin Muhammet tarafından, 1328 yılında yapıldığı anlaşılmaktadır.

Zeynel Bey Türbesi: Diclenin kuzey yakasında bulunmaktadır. Akkoyunlular’ın bıraktığı tek eserdir.

Hasankeyf Kalesi: Milattan önceki yıllarda iskan yeri olarak kullanılmış, M.S. 363 yılında kaleye dönüştürülmüştür.

Küçük Kale: Kalenin doğusunda yer almaktadır. İlk zamanlar darphane olarak kullanılmıştır.

Önceki İçerikMegali İdea (Megalo İdea) Nedir, Ne Demek
Sonraki İçerikVarlık Fonu Ne Demek, Kısaca Varlık Fonu Nedir

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.