Fiyort Ne Demek, Fiyort Nedir

Fiyort Ne Demek, Fiyort Nedir
Fiyort Ne Demek, Fiyort Nedir

Fiyort Nedir

Kıyıların şekillenmesine etki eden dış kuvvetler; akarsular, med-cezir olayları, dalgalar, akıntılar ve buzullardır. Rüzgarlar da dalgaları etkileyerek kıyı oluşumunda dolaylı bir etki yaratır. Bu etkiler sonucunda birçok kıyı tipi oluşur. Bunlardan biri de fiyort kıyı tipidir. Dünyada çok az rastalanan bir kıyı çeşididir. Tam olarak fiyort nedir? Fiyort ne demek? Özellikleri nelerdir? Neden merak uyandıran bir kıyı tipidir?

Fiyort Ne Demek

Peki, fiyort nedir? Fiyort ne demek? Buzulların aşındırması sonucunda enlilik profilleri U şeklini alan sarp kenarlı vadilerin, buzulların erimesiyle sular altında kalması sonucu oluşan kıyılara fiyort denir. Fiyortlar yer tarihinde bir zaman diliminde meydana gelmemiş, bütün kıvrım hareketlerinin süresinde daha uzun bir süreyi içeren 1. Zaman öncesi dönemde meydana gelmiştir. Çok parçalı, girintili çıkıntılı, çok yüksek ve dik görünüm arzederler. Bir ağacın dalları gibi kara içine kilometreler boyunca uzanan sayısız deniz kollarından oluşur.

Kelime anlamı olarak fiyort ne demek? Fiyort durgun su veya lagün anlamına gelir. Denizin buzul vadilerini doldurmasıyla oluşan uzun, ince ve dik kenarlı körfez tipi alanlardır.

Fiyort Tipi Kıyı Özellikleri

Fiyortların tabanları bugün var olan deniz seviyesinin 100-200 metre altındadır ve oldukça derindir. Örneğin; dünyanın en fazla fiyort kıyısına sahip olan ülkesi Norveç’te bulunan bir fiyortun derinliği 1200 metre olarak belirlenmişken, Şili’de bulunan bir fiyortun derinliği 1250 metre olarak ölçülmüştür. Fiyortların çoğu bitişik denizden bile çok daha derindir. Derin fiyortlarda kıyı boyunca yükselen sudan daha az yoğunlukta, yaz mevsiminden kalan taze su bulunur. Kış boyunca genellikle az miktarda tatlı su girişi olur.

Fiyort Nedir
Fiyort Nedir

Fiyortların enine profilleri U şeklindeyken, boyuna profilleri eğik veya sürgüler şeklindedir, bunların arasında da aşırı miktarda oyulma çanakları bulunur. Fiyortların en dikkat çeken özelliği, kaynak noktalarına doğru ilerledikçe, içlerinde yer yer göllerin bulunduğu terkedilmiş buzul vadileri görünümü vermeleridir. Fiyortlar kara içlerine sokulmaları nedeniyle kıyıya doğru serpilmiş irili ufaklı yüzlerce ada, binlerce körfez ve koy barındırır. Birçoğu eski drumlın’ler olan adalardan bazıları denizin aşındırması sonucunda yok olmuş, onların yerlerini sığ platformlar almıştır. Bunların çoğunun dibinde hidrojen sülfür içeren kara çamur ve durgun su bulunur. Bu platformların bazılarının kıyılarında da kıyı okları ve plajlar bulunur. Bu kıyılar, karaya çeşitli uzunluk ve genişlikte kanallar halinde sokulduğu için kıyıya çok parçalı bir görüntü verir ve oldukça dik yamaçlıdırlar. Bu bakımdan fiyortlar tarıma da elverişli değildir.

Fiyortlar Hangi Bölgelerde Bulunur

Türkiye kıyılarında konum nedeniyle buzullar olmadığı için fiyort tipi kıyı da bulunmaz. Fiyort kıyılar dünyada da yayılışı bakımından oldukça dar bir alanda yer alırlar. Genellikle, Kutup bölgelerinde, İskandinavya Yarımadasının Atlas Okyanusu kıyılarında yer alan; Norveç, Finlandiya, İsveç gibi ülkeler fiyort tipi kıyılara sahiptir. Bu kıyı tipinin en uzun ve en güzel örneği Norveç’te Geirangerfjor’da bulunan Soğne fiyortudur. Unesco’nun dünya mirası olarak listesine dahil ettiği Naroyfjord’da bu fiyortun başka bir koludur. Bilim adamlarına göre, Güneyden Kuzeye kadar uzunluğu 1800 kilometreyi bile bulmayan Norveç’te, 101.000 kilometre uzunluğa ulaşan fiyort, ada ve koy kıyıları düz bir çizgi haline getirilebilse, fiyortların toplamı dünyanın çevresini 2,5 tur dönecek uzunluğa erişmektedir.

Bunun dışında fiyortlar, Polonya, Danimarka, İskoçya, İzlanda, Labrador kıyılarında, Grönland Adası’nda, Güney Şili kıyılarında, Alaska’nın güneyinde ve kıyılarında yaygın olarak bulunur. Çünkü buzul kümeleri ve buzul vadileri genellikle Kutup bölgeleri ve yakınlarında görülür.

Bir Doğa Harikası Olarak Fiyortlar

Fiyort kıyı tipleri dünyanın en güzel ve en görkemli kıyı tiplerinden birisi olması nedeniyle daima turistlerin, araştırmacıların ve bilim adamlarının ilgi odağı durumundadır. Fiyortlar, muhteşem güzelliğe sahip olmalarının yanı sıra, ilginçtir de. Fiyortlar, 2. Dünya savaşı esnasında müttefikler için denizaltı sığınağı vazifesi de görmüştür. Gemiler için doğal bir barınak olan fiyortlar, Norveç’te ve fiyortlu kıyısı olan ülkelerde balıkçılığın da gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here