Faiz Artırımı Nedir, Etkileri Nelerdir

Faiz Artırımı Nedir, Etkileri Nelerdir
Faiz Artırımı Nedir, Etkileri Nelerdir

Faiz Artırımı Ne Demek

Faiz artırımı nedir? Özellikle ekonominin kötü gittiği dönemlerde sıkça duymaya başlanan, merkez bankası faiz artırımı yoluna gitti, sözü herkesin aklına faiz artırımı ne demek sorusunu getirir. Faiz artırımı, bankaların bankası olan Merkez Bankası’nın, ekonominin dengesinin bozulduğu dönemlerde aldığı para politikalarından biridir. Merkez Bankası’nın faiz oranlarını artırması, daraltıcı bir para politikası çeşididir.

Daraltıcı para politikası, sıkı para politikası olarak da bilinir. Bu politika ekonomideki toplam para miktarının azaltılması şeklinde gerçekleştirilir. Ekonomideki toplam para miktarının azaltılmasının sebebi enflasyondur ve daraltıcı para politikası enflasyonu düşürmek amacıyla uygulanır. Peki ekonomideki para miktarı nasıl azaltılır? Bu aşamada devreye merkez bankasının faiz artırımı hamlesi devreye girer. Merkez bankası faiz artırımı yoluna giderek, bir nevi piyasadaki para sahiplerine, bana borç para verin ben de sizlere yüksek faizlerle o paraları geri ödeyeyim der. Banka faizlerini yükseltir ve insanlar paralarını bankaya yatırmaya başlarlar. Piyasadaki türk lirası azaldığı için değeri artmaya başlar. Banka faizlerinin yükseldiği dönemlerde, yani faiz artırımına gidildiği dönemlerde insanlar harcamak yerine biriktirmek eğilimine girerler, tüketim azalır tasarruf artar.

Faiz artırımının en önemli amaçlarından biri de türk lirasının değer kaybını minimize etmektir. Dövizin yükselmesi ile döviz alma eğiliminde olan piyasa, türk lirasına döviz karşısında hızla değer kaybettirir. Piyasada türk lirası artar, döviz azalır. Azalan dövizin değeri artarken, artan türk lirasının değeri her geçen gün düşer. Bunun önüne geçmek isteyen Merkez Bankası türk lirasını piyasadan çekerek değerini artırma yoluna gider. Peki türk lirası piyasadan nasıl çekilir? Merkez bankası faizleri artırır, para sahipleri döviz almak yerine, dövizlerini bozdurur ve piyasadaki döviz miktarı artar, türk liralarını da bankalara yatırarak piyasadaki türk lirası miktarını azaltırlar. Böylece döviz değer kaybederken, türk lirası değer kazanır. Çünkü arz talep dengesi der ki, bir mal piyasada ne kadar azsa değeri de o kadar artar.

Borsa Nasıl Oynanır

Faiz Artırımı Nedir

İlk bakışta faiz artırımı nedir sorusunun cevabı çok karmaşık görünse de en özet haliyle faiz artırımı, merkez bankasının bankalara borç para verme faizini artırması anlamını taşımaktadır. Bunun sonucu olarak da bankalar merkez bankasından borç almak yerine, piyasadaki para sahiplerinin paralarını toplamak isteyecektir. Bunun için de bankalar, vadeye para yatırılması karşılığında para sahiplerine yüksek faizler vaat edecektir. Bir nevi bankalar borç parayı merkez bankasından almayacaktır da, piyasadan toplayacaktır.

faiz artırımı nedir
faiz artırımı nedir

Ülkelerin para politikalarını belirleyen merkez bankası, ne kadar para basılacağının kararını verdiği gibi bankalara verilecek olan borç paraların faiz oranlarını da belirler. Dövizin değer kazanmaya başladığı dönemlerde, merkez bankasının faiz artırımı hamlesini ekonomiyi soğutmak için kullanır. Faizleri artırarak dövize yönelimin önüne geçer, türk parasının değerini arttırır. Faiz artırımının olduğu dönemlerde ekonomik aktiviteler yavaşlar. Ekonomik aktivitelerin yavaşlaması ile enflasyonun da gerilemesi beklenir. Yavaşlayan ekonomik aktivelerle beraber, ekonomik büyümede yavaşlayacaktır, bu faiz artırımının beklenen, olumsuz bir sonucudur.

Dövizin ülkemizde dönem dönem yükselişe geçmesinin nedeni de Amerikan Merkez Bankası’nın, yani FED‘in faiz artırımına gitmesidir. Fed, Amerika bankalarına vereceği borç paranın faizini artırır, Amerika bankaları merkez bankalarından borç para almak yerine daha düşük faizle geri ödeyebileceği piyasadaki paraları toplar, doların piyasadaki bulunulurluğu azalacağı için değeri yükselir ve türk lirası dolar karşısında değer kaybeder. Amerikan Merkez Bankası’nın faiz artırımına gittiği dönemlerde Türkiye Merkez Bankası da aynı hamleyi yapar. Böylece, dolar karşısında hızla değer kaybeden türk lirasına değer kazandırmayı hedefler. Dengeyi kurmak amacıyla ülkemizde de yükseltilen faiz oranları alım gücümüzü ciddi oranda düşürmektedir. Yükselen faiz alım gücümüzü şu şekilde düşürür. Kaynaklar üretime değil faize yönlendirilir, üretim durur, üretimin durması ile fiyatlar yükselir, yükselen fiyatlar karşısında insanların alım gücü düşer. Amerikan Merkez Bankası’nın faiz artırımına gitmesine karşılık, Türkiye Merkez Bankası’nın da faiz artırımı hamlesi yapması, bizi işte bu kısır döngünün içine sokar.

Faiz Artırımı Etkileri Nelerdir

Türkiye Merkez Bankası, türk lirasının dolar karşısında değer kaybetmesinin önüne geçebilmek için faiz artırımı yoluna gitti. Peki, faiz artırımı etkileri nelerdir.

Faiz artırımının bilinen ve hissedilen en büyük etkisi enflasyonun yükselmesidir. Enflasyon, mal ve hizmetlerin genel fiyatlandırma düzeyinin değişim göstermesi anlamına gelmektedir.  Bu değişim fiyatların artması yönünde de olabilir, azalması yönünde de olabilir. Fiyatlar yükselirse bu enflasyonun yükseldiği anlamına gelir. En basit örneğiyle enflasyon yüzde 20 arttı deniliyorsa bu, 100 liraya aldığınız bir kazağın fiyatının 120 lira olacağı anlamına gelmektedir. Fiyatlardaki bu artış insanların alım gücünü düşürecektir.

Faiz artırımının işsizlik üzerinde de olumsuz etkileri olacaktır. Yüksek faiz oranları insanları birikime yönlendirir. İnsanlar paralarını yüksek faizler karşılığında bankada tutarlar.  Yeni iş projeleri bir süre rafa kalkar, yatırımlar durur, üretim azalır. Doğal olarak çalışana ihtiyaç da azalır ve istihdam kademli bir şekilde düşüşe geçer, şirketlerin yeni personel arayışı neredeyse tamamen durur. İşsizlik faiz artırımının en hızlı sonuçlarından biridir.

Faiz artırımının büyümeye de çok ciddi etkileri olacaktır. Ekonomik anlamda büyüme, üretimdeki artışı ifade etmektedir. Firma bazlı ele alacak olursak; bir firmanın ürettiği mal veya hizmetin yüzdelik olarak artışı o firmanın büyüme oranını göstermektedir. Faiz artırımı dönemlerinde firmalar üretime değil birikime yönelirler. Mevcut sermayelerini yeni mal üretip satarak artırmak yerine, banka faizleri yoluyla artırma yolunu seçerler. Bu sebeplerden dolayı da şirketler, üretimsel anlamda büyüme değil küçülme yaşarlar.

Faiz artırımı, kredi oranlarını da yükseltecektir. Bankalar borç para alırken verdiği yüksek faizleri, borç para verirken verdiği kredilere de uygulayacaktır. Yükselen kredi oranları sonucu olarak kredi kullanımı önemli seviyede düşecektir. Krediyle ev alanlar, araba alanlar, iş kuranlar vs. kredi kullanım kararlarını erteleme yoluna gidecek veya tamamen vazgeçeceklerdir. Bankalardan yüksek kredilerle borç alınmayacak, alım düşecek, üretilen malların satışı gerçekleşmeyecektir. Kredi oranlarının en hızlı ve en sert etkilendiği sektörlerden birisi inşaat sektörüdür. En minimal bazda ele alacak olursak; müteahhit bir firma tarafından üretilen mal yani daire, yükselen kredi oranları nedeniyle satılmayacaktır. Kredi ile ev alacak olan kişiler, kredi oranlarının düşeceği döneme kadar evalım süreçlerini durduracaklardır. Veya kredi ile değil de nakit birikimiyle ev alacak olan yatırımcı, mevcut parasını daha karlı olduğunu düşündüğünden faize yatıracak, ev almayacaktır. Bu sebeple de inşaat sektörü satış hedeflerini gerçekleştiremeyecek, ödemelerini yapmakta oldukça zorlanacaktır.

Faiz artırımı ve döviz arasında da kuvvetli bir ilişki vardır. Merkez Bankası‘nın faiz artırımına gittiği dönemlerde dövizin düşüşe geçtiği görülür. Dövizin düşüşe geçmesinin sebebi insanların mevcut dövizlerini türk lirasına çevirerek, daha karlı bir yatırım olan faize yatırma eğilimine geçmeleridir. Bu sayede piyasadaki döviz artacak, türk lirası azalacak, türk  lirasının değeri korunmuş olacaktır.

Ekonomik kararlar alınırken, doğru ve zamanında kararlar alınmazsa bunun topluma maliyeti çok ağır olur. Bunlar, kısa vadeli maliyetler de olmayacaktır. Bir çok firmanın ve dolayısıyla da bir çok şahsın hayatını etkileyecek olan faiz artırımı kararı, istikrarlı ve zamanlı alınmak zorundadır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here