Dış Ticaret Nedir, Dış Ticaret Türleri ve Kavramları

Dış Ticaret Nedir, Dış Ticaret Türleri ve Kavramları
Dış Ticaret Nedir, Dış Ticaret Türleri ve Kavramları

Dış ticaret nedir? Dış ticaret, basit bir anlatım ile bir ülkenin başka ülkeler ile yaptığı mal alım ve satım işlemlerinin bütünüdür. Ülkeler ürettikleri malları yabancı ülkelere sattıkları zaman (yani ihracat yaptıkları zaman) bu mal ve hizmetlerin toplam değeri, ülkenin ihracat miktarını ifade etmektedir.

Aynı şekilde yabancı ülkelerden mal satın satın alındığı zaman (yani ithalat yapıldığı zaman) bu mal ve hizmetlerin toplam değeri, ülkenin ithalat miktarını ifade etmektedir. Bir ülkenin bu şekilde mal alım ve satımlarının dengesi dış ticaret dengesini göstermektedir. Yani dış ticaret dengesi, ihracat ile ithalat miktarları arasındaki ilişkiyi göstermektedir.

Eğer bir ülkenin ihracat rakamları ithalat rakamlarından büyükse, ülke ekonomisi dış ticaret fazlası gösteriyor demektir. Ancak bir ülkenin ihracat rakamları ithalat rakamlarında düşük ise bu defa ülke ekonomisi dış ticaret açığı veriyor demektir.

Şu nokta önemlidir: İthalat ne kadar fazla olursa ülkenin döviz çıkışı o kadar yüksek olur. Buna karşılık ihracat ne kadar fazla olursa ülkenin döviz girişi o kadar yüksek olur. Ülke ekonomisi ve refah seviyesi açısından dış ticaret işlemlerinde ihracat rakamlarının ithalat rakamlarından yüksek olması her zaman iyidir.

Dış Ticaret Nedir

Üretilen mal ve hizmetlerin, belli bir ücret karşılığında tüketicilere sunulmasını sağlayan alım ve satım faaliyetlerinin bütününe ticaret denmektedir. Dış ticaret, bu alım ve satım faaliyetlerinin yabancı ülkelerle yapılan şeklidir. Esas olarak dış ticaret iki yönlü yapılmaktadır: ithalat, yabancı ülkelerden mal ve hizmet alınması işlemleridir, ihracat ise üretilen mal ve hizmetlerin yabancı ülkelere satılması işlemleridir. Dolayısıyla dış ticaret nedir sorusuna, basitçe ithalat ve ihracat işlemlerinin bütünüdür denebilir.

Dış ticaret nedir?
Dış ticaret nedir?

Dış ticaret işlemleri ağırlıklı olarak mal alım ve satımları şeklinde olmaktadır. Ancak bazen ülkeler arasında hizmet alım ve satımları da yapılmaktadır. Taşımacılık hizmetleri veya sigortacılık hizmetleri buna örnektir. Yukarıda verilen tanımlarda hep mal alım satımlarından bahsedilmesine rağmen, dış ticaret nedir sorusunun cevabı aslında şu olmalıdır: dış ticaret, ülkeler arası mal ve hizmet alım satımlarıdır.

Dış ticaretin temel nedenleri olarak şunlar sayılabilir: ülkelerin bazı malların üretiminde kalite ve fiyat açısından uzmanlaşmaları, ülke kaynaklarının çeşitliliği, ülke içinde ve ülkeler arasında fiyat farklılığı, ihtiyaç fazlası üretimin değerlendirilmesi, yatırım mallarının kolay temin edilmesi, sermaye birikiminin sağlanması, yeni iş alanlarının açılması ya da çeşitli teşvikler.

Dış Ticaret Kavramları

Dış ticaret çok geniş bir alandır ve içinde birçok kavram barındırmaktadır. Dış ticaret kavramları dendiği zaman, başta döviz ve kambiyo işlemleri gelmektedir. Bunları gümrük işlemleri, serbest bölgeler ve sigorta işlemleri gibi bir dizi kavram takip etmektedir.
Dış ticaret politikası açısından dış ticaret kavramları ise, ülkenin dış ticaretini etkileyen faktörler olarak, çeşitli yasaklar, ticaret antlaşmaları, gümrük resmi, sübvansiyonlar ve idari korumacılık gibi kavramlardır.

Genel olarak yabancı ülke paralarına döviz adı verilmektedir. Yabancı ülke paraları nakit şeklindeyse, yani elde tutulan şekliyle buna efektif denmektedir. Nakit dışında ödeme emri, banka havalesi, mevduat sertifikası, poliçe ya da seyahat çeki şeklinde, yani nakde dönüştürülebilir şekilde olanlara ise döviz denmektedir. Kambiyo işlemleri, nakit para ya da nakde dönüştürülebiliir belgelerin değişim işlemleridir. Yani efektif veya döviz her türlü para ve belgenin alım ve satım işlemleridir. Kambiyo mevzuatı dendiği zaman, para ve diğer menkul kıymetlerin ve kıymetli madenlerin ülke içinde dolaşımını ve ithal ve ihracına yönelik esasları düzenleyen yasal düzenlemeler anlaşılmaktadır. Kambiyo ile ilgili dış ticaret kavramları arasında FOB satış, CIF satış, CFR satış, konvertibl dövizler, Döviz Alım Belgesi, Döviz Satım Belgesi ve Döviz Tevdiat Hesabı gibi kavramlar bulunmaktadır.

Gümrükler, ülkeye giren veya ülke dışna gönderlen mallar ile ilgili ticari hareketlerin denetim ve gözetiminin yapıldığı yerlerdir. Gümrük işlemleri arasında en fazla dikkat çeken kavram gümrük tarifesidir. Gümrük, malların ülkeye girişinde ve çıkışında ödenen vergi ve harçları, tarife ise, uluslararası ticarete konu olan mallara uygulanan vergileri gösteren listelerdir.

Serbest bölgeler, ülkenin sınırları içinde bulunan ancak yürürlükteki yasal düzenlemeler açısından gümrük dışında sayılan bölgelerdir. Bu bölgelerde daha geniş teşvikler ve muafiyetler uygulanmaktadır.

Dış ticaret kavramları içinde sigorta da önemli bir konudur. Ülke dışına ihraç edilen mallar malların, ihracatçı firma tarafından ülke dışındaki firmaya teslim edilmesine kadar geçen sürede sigorta yaptırılmaktadır.

Dış Ticaret Türleri

Yukarıda da açıklandığı gibi dış ticaret türleri esas olarak üç çeşittir: ithalat, ihracat ve transit ticaret. İthalat yabancı ülkelerde üretilen mal ve hizmetlerin satın alınmasıdır. İthalat sadece devletin resmi kuruluşları değil özel kuruluşlar tarafından da yapılabilir. İthalat işlemleri kendi içinde çok farklı yöntemlerle yapılmaktadır. Örneğin, akreditifli ithalat, mal mukabili ithalat, bedelsiz ithalat, vesaik mukabili ithalat, kabul kredili ithalat gibi.

Dış Ticaret Türleri
Dış Ticaret Türleri

İhracat ise ithalatın tam tersidir. Bir ülkede üretilen mal ve hizmetlerin yabancı ülkelerdeki kişi ve kuruluşlara satılmasıdır. Ülke ihracatının artmasında üretimin kaliteli ve uluslararası standartlara ve piyasa koşullarına uygun olması çok önemlidir. İhracat işlemleri de kendi içinde çok farklı yöntemlerle yapılmaktadır. Örneğin, akreditifli ihracat, vesaik mukabili ihract, konsinye ihracat, geçici ihracat, bedelsiz ihracat, takas yolu ile yapılan ihracat gibi.

Transit ticaret ise, ülke dışında ve serbest bölgelerde faaliyet gösteren bir firmadan veya antrepodan satın alınan malların, yine ülke dışında ve serbest bölgelerde faaliyet gösteren başka bir firmaya veya antrepoya, ülkemiz üzerinden transit olarak gönderilmesi işlemleridir.

Dış ticaret türleri olan bu üç temel uygulama da, çıkarılan yasal düzenlemeler ile kontrol ve denetim altında tutulmaktadır.

Yazar: Birol Şahiner (Emekli Bankacı)

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here