Dibace Ne Demek, Dibace Nedir

Dibace Ne Demek, Dibace Nedir
Dibace Ne Demek, Dibace Nedir

Dibace Nedir

Dibâce aslen Farsça bir kelime olup “dibâ” kelimesinden “çe” eki kullanılarak “dibaçe” olarak türetilmiştir. Dibace nedir sorusu için birkaç farklı anlam verilebilir. Bu anlamlardan birisi küçük ipek parçasıdır. Dibâ özellikle padişahların giymiş olduğu altın, gümüş işlemeleri olan ipekten yapılmış atlas kumaş için kullanılan bir isimdir.

Dibacenin ayrıca Arapça deybâc (dibac) kelimesinden geldiği, buradaki anlamının da “çiçekli bir çeşit kumaş” olduğu da belirtilmektedir. Dibace ne demek sorusuna verilecek bir başka cevap, bir kitabın çeşitli nakışlarla süslenmiş olan yüzü veya süslü ilk sayfası anlamından yola çıkılarak zengin üsluba sahip bir beytin veya bir kitabın mukaddimesi, yani önsözü anlamında kullanılmıştır. Kısaca, günümüzde en genel kullanımı ile başlangıç, giriş, sunuş, önsöz anlamlarına gelmektedir.

Habbaz Ne Demek

Dibace İlk Nerde Kullanılmıştır

Dibâce’nin ilk yazılı kaynak olarak 1341 de Feridüddin Attar tarafından yazılmış olan Tezkiret-ül Evliya, yani evliya menkıbeleri adlı kitapta kullanıldığı görülmektedir. Ayrıca Ali Şîr Nevâî (ö. 906/1501) ilk Türkçe divan dîbâcesi yazarı olarak kabul edilmektedir.

Dibace Ne Demek

Dibâce’nin eski edebiyat eserlerindeki kullanımı günümüzdeki eserlerde kullanılan önsöz ile aynı işlevselliğe sahiptir. Eski edebiyata ait eserlerde  dibâce kısmında, yazarın eseri kimin adına,  neden yazdığını, niye ve nasıl telif ettiğini ve kime takdim ettiği ile ilgili konular yer almaktadır. Dibâceler çoğunlukla mensur olarak yani koşuk olmayan düz yazı biçiminde yazılmışlardır. Bunun yanında sık olmamakla beraber klasik edebiyatta manzum olarak yani ölçülü uyaklı, koşuk biçiminde yazılmış eserlerde de dibâcelere rastlanmaktadır.

Genel olarak, şiir, roman vb. yazılmış bir eserde yazar, eserin yazılma sebeplerini, sanat anlayışını, dünyaya bakış açısını, bazen kendi hayatına dair bilgileri ve eserini okuyanlardan toplamış olduğu isteklerini dibace kısmında dile getirebilmektedir.

dibace nedir
dibace nedir

Özellikle İslâmiyet’ten sonraki eserlerde divan dîbâcelerinde, şairi divan düzenine yönelten sebepler, şiirin ve şairin durumu, vahiy ve ilhamın ele alınması, şairlerin tenkitli bir şekilde birbirleri hakkındaki mütalaaları ve özel anekdotları görmek mümkündür. Bu açıdan dîbâceler, sanatkârın kişiliğinin, sanata bakış açısının ve dünya görüşünün anlaşılmasında, eski Türk edebiyatının anlaşılıp, hakkında daha doğru hükümler verilmesinde, metin analizi ve şerhi, tenkit tarihi ve edebiyat estetiği gibi değişik alanlarda çok önemli ve aslına uygun birer kaynak olarak kabul edilmektedir.

Divanlar dışında kalan eski Türk edebiyatının manzum eserlerinde dîbâcelere pek rastlanmaz. Örneğin,  Yûsuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig’i ile Edib Ahmed Yüknekî’nin Atebetü’l-hakayık’ında, Ali Şîr Nevâî’nin mesnevilerinde ve benzer eserlerde, eserlerin telif sebepleri, eserin içinde manzum-düzyazı olarak açıklandığı görülmektedir. Bunun yanında her zaman benzer kullanımın her eserde takip edildiğini söylemek mümkün değildir. Örneğin, Leylâ vü Mecnûn’da Fuzûlî, dibaceyi sebeb-i te’lîfi anlatan mısralardan önce eserin başına müstakil olarak yazdığı görülmektedir.

1 Yorum

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here